Lalka

Stanisław Wokulski dorobił się majątku jako kupiec, ale pieniądze nie otwierają przed nim wszystkich drzwi. Zabiega o względy Izabeli Łęckiej, kobiety ze zubożałej arystokracji, i stara się wejść do świata, który jednocześnie go pociąga i odrzuca. Miłość staje się dla niego źródłem nadziei, upokorzeń i decyzji wpływających na całe życie. Wokulski jest rozdarty między pragnieniem osobistego szczęścia a energią, którą mógłby poświęcić pracy, nauce i zmianie otoczenia.

Bolesław Prus rozbudowuje tę historię w obraz Warszawy końca XIX wieku. Obok salonów arystokracji pokazuje sklepy, ulice i dzielnice biedy, a także ludzi o odmiennych poglądach, możliwościach i ambicjach. Ważne miejsce zajmuje Ignacy Rzecki, stary subiekt i przyjaciel Wokulskiego, który prowadzi pamiętnik oraz patrzy na współczesność przez doświadczenia własnego pokolenia. W powieści ścierają się marzenia romantyczne z wiarą w postęp, przedsiębiorczość i wiedzę. Prus przygląda się temu, jak pochodzenie, majątek i społeczne uprzedzenia wyznaczają granice ludzkich planów.

„Lalka” jest zarazem opowieścią o nieszczęśliwej miłości i szerokim studium społeczeństwa. Jej bohaterowie nie tworzą prostego podziału na dobrych i złych: ich wybory odsłaniają sprzeczne motywacje, słabości oraz pragnienia. Miasto staje się pełnoprawnym tłem wydarzeń, a los Wokulskiego pozwala zadać pytania o miejsce jednostki w świecie, który zmienia się szybciej niż utrwalone obyczaje. Powieść była publikowana w odcinkach „Kuriera Codziennego” od 29 września 1887 roku, a jej pierwsze wydanie książkowe ukazało się w 1890 roku.