Lalka

Stanisław Wokulski zdobył majątek w handlu, lecz powodzenie zawodowe nie daje mu miejsca w świecie, do którego chce należeć. Zakochuje się w Izabeli Łęckiej, córce zubożałego arystokraty, i próbuje zbliżyć się do niej mimo różnic pochodzenia oraz oczekiwań środowiska. Jego uczucie staje się jedną z osi „Lalki”, ale powieść Bolesława Prusa pokazuje znacznie więcej niż historię niespełnionej miłości.

Akcja toczy się przede wszystkim w Warszawie końca XIX wieku. Kupcy, arystokracja, służba i ludzie żyjący w biedzie spotykają się w jednym mieście, choć dzielą ich pieniądze, obyczaje i wyobrażenia o własnej pozycji. Wokulski, człowiek pracy oraz przedsiębiorczości, konfrontuje swoje ambicje z zamkniętym światem towarzyskim Łęckich. Jego los pozwala przyjrzeć się możliwościom awansu, sile uprzedzeń i temu, jak społeczne role wpływają na osobiste wybory.

Drugą ważną perspektywę wnosi pamiętnik Ignacego Rzeckiego, starego subiekta. Jego wspomnienia łączą wydarzenia współczesne bohaterom z wcześniejszymi nadziejami politycznymi i doświadczeniami pokolenia romantyków. Dzięki temu „Lalka” zestawia różne sposoby myślenia o przyszłości: wiarę w dawne ideały, fascynację nauką oraz przekonanie, że zmiana społeczna wymaga codziennej pracy.

Powieść ukazywała się najpierw w odcinkach „Kuriera Codziennego” w latach 1887–1889, a wydanie książkowe opublikowano w 1890 roku. Do dziś pozostaje rozległym obrazem miasta i społeczeństwa, w którym prywatne pragnienia bohaterów nieustannie zderzają się z historią, majątkiem i pochodzeniem.