Kultura wizualna w Polsce. Tom 2. Spojrzenia

Drugi tom dwutomowego zbioru poświęconego polskiej kulturze wizualnej, przygotowanego pod redakcją Iwony Kurz, Pauliny Kwiatkowskiej, Magdaleny Szcześniak i Łukasza Zaręby. Autorzy wychodzą od spostrzeżenia, że jest to obszar wciąż słabo rozpoznany i niedoceniany. W polskiej tradycji obraz historycznie ustępował miejsca słowu i rzadko stawał się przedmiotem namysłu teoretycznego, wizje i widzenia należały raczej do domeny literatury, a kompetencje wizualne społeczeństwa oceniano zwykle nisko, opisując jego praktyki jako estetyczną nędzę, nadmiar albo nudę.

Całość obejmuje teksty i obrazy źródłowe z komentarzami, sięgające od Abramowskiego po Hansena i od Rydet po Leśmiana, oraz autorskie hasła dotyczące praktyk widzenia, od obrazu po widownię, od billboardu po melodramat i od Pałacu Kultury po podróbkę. Celem nie jest przywrócenie historii sztuki przeoczonych arcydzieł, lecz dostrzeżenie w narzekaniach na wizualne braki Polaków ważnego elementu polskiej kultury wizualnej: złożonej, niejednoznacznej i swobodnie mieszającej rejestry, gatunki oraz media. Wśród omawianych zjawisk znalazły się między innymi monidła, reklama, fotografia Zofii Rydet oraz koncepcje widzenia Władysława Strzemińskiego.

Badacze rozpoznają zasoby polskiej refleksji nad widzeniem, prowadzonej przede wszystkim w XX wieku, lecz zakorzenionej także w tekstach i praktykach dziewiętnastowiecznych. Odnoszą ją zarówno do języka badań nad kulturą wizualną, jak i do zjawisk oraz problemów współczesnej kultury polskiej. Pytają, jak myślano w Polsce o widzeniu, obrazach i widowniach, jakie działania artystyczne służyły wyrażaniu i problematyzowaniu tych zagadnień oraz jak widzenie i obrazowanie przejawiają się w codziennych, potocznych praktykach.

Przyjęta przez autorów perspektywa archeologiczna zakłada, że rozpoznania historyczne i kulturowe mogą prowadzić do innego lub zupełnie nowego rozumienia współczesności, a obrazy i idee wizualne z przeszłości pomagają interpretować dzisiejsze przedstawienia i praktyki.