Dźwiękowe obrazy Holokaustu w radiowych formach artystycznych

Monografia Joanny Bachury-Wojtasik dotyczy dźwiękowych narracji o Zagładzie oraz pamięci, która wyraża się w materiale audialnym. Autorka umieszcza swoje badania w nurcie studiów nad pamięcią i zwrotu audiocentrycznego, wychodząc z założenia, że w kulturze zdominowanej przez obraz rola dźwięku pozostaje wciąż niedostatecznie doceniona. Przedmiotem jej zainteresowania są polskie radiowe teksty artystyczne poświęcone Holokaustowi, których badanie utrudnia sama ich natura: zbudowane są z głosu, dźwięku, ciszy i milczenia.

Podstawą analizy są wybrane reportaże radiowe oraz słuchowiska dokumentalne nadane przez Polskie Radio w latach 1989–2024. Autorka sięga do produkcji Studia Reportażu i Dokumentu Polskiego Radia, Teatru Polskiego Radia, a także rozgłośni regionalnych w Lublinie i Białymstoku. Przeprowadzona analiza ma charakter jakościowy i skupia się na warstwie brzmieniowej audycji: ekspresji głosu, budowie narracji oraz zastosowanych środkach formalnych. Jednym z narzędzi badawczych jest model tak zwanej mapy uczuć.

Wnioski z badań wskazują na podwójną funkcję narracji dźwiękowych. Z jednej strony dokumentują one wydarzenia historyczne, z drugiej współtworzą postpamięć. Według autorki dźwięk, dzięki intensywności emocjonalnej i bezpośredniości przekazu, angażuje słuchacza silniej niż komunikat wizualny i pozwala doświadczać przeszłości w sposób bardziej immersyjny. Szczególne znaczenie mają barwa głosu, rytm wypowiedzi oraz kompozycja dźwiękowa całej narracji.

Autorka zwraca uwagę, że radiowe formy artystyczne pozwalają uniknąć nadmiernej estetyzacji traumy, ponieważ równoważą zapis dokumentalny z kreacją. Podkreśla też, że ich potencjał w edukacji i w uwrażliwianiu odbiorców pozostaje dotąd niewykorzystany. Dźwięk, jako medium łączące i angażujące, otwiera według niej możliwość nowego odczytania historii Zagłady. Książka wskazuje również kierunki dalszych badań nad audialnymi formami pamięci, obejmujących nie tylko radio, lecz także inne formy dźwiękowe.