Dwie drogi do dobrobytu. Europa kontra Chiny

Dlaczego w ciągu ostatniego tysiąclecia Europa i Chiny obrały odmienne drogi rozwoju? Avner Greif, Joel Mokyr i Guido Tabellini szukają odpowiedzi w sposobach organizowania współpracy społecznej. W XI wieku Chiny były zamożniejsze i bardziej zaawansowane od rozdrobnionej Europy. Później to w Europie rozwinęły się instytucje, które sprzyjały rewolucji przemysłowej oraz długotrwałemu wzrostowi gospodarczemu. Autorzy badają, jak doszło do tej zmiany i dlaczego nie wystarcza wyjaśnienie oparte wyłącznie na technologii lub handlu.

Punktem wyjścia jest sytuacja, w której państwa nie były w stanie samodzielnie zapewniać edukacji, pomocy potrzebującym, rozwiązywania sporów czy organizacji życia religijnego. Ludzie musieli tworzyć inne struktury wspólnego działania. W Chinach ważną rolę przejęły klany oparte na pokrewieństwie i lojalności wobec własnej rodziny. W Europie, gdzie więzi rodowe były słabsze, rozwinęły się stowarzyszenia łączące także osoby niespokrewnione: cechy, uniwersytety, zakony i samorządne miasta. Autorzy nazywają te formy organizacyjne korporacjami w historycznym, a nie dzisiejszym biznesowym znaczeniu tego słowa.

Oba modele dawały ludziom sposób na współpracę i wzajemną pomoc. Różniły się jednak zasadami członkostwa, rodzajem zobowiązań oraz relacją do władzy. Greif, Mokyr i Tabellini pokazują, jak takie codzienne instytucje mogły z czasem oddziaływać na rozwój prawa, przedsiębiorczości, innowacji i ograniczeń władzy politycznej. Nie przedstawiają więc europejskiego wzrostu gospodarczego jako prostego skutku pojedynczego wynalazku. Interesuje ich długotrwałe współkształtowanie się norm społecznych, organizacji i instytucji państwowych.

Książka prowadzi czytelnika od średniowiecznych podstaw obu modeli przez ich późniejsze przemiany. Omawia między innymi pochodzenie wielkiej rozbieżności gospodarczej, funkcjonowanie klanu i korporacji, relacje organizacji społecznych z państwem, rewolucję przemysłową oraz nowoczesne Chiny. Taki szeroki zakres pozwala sprawdzić, czy wyjaśnienie autorów pozostaje przekonujące w różnych epokach, a nie tylko w jednym momencie historii.

„Dwie drogi do dobrobytu” to porównawcza historia gospodarcza i instytucjonalna. Łączy pytanie o źródła bogactwa z pytaniem o to, kto komu ufał, jak tworzono wspólnoty i jak egzekwowano reguły współpracy. W centrum nie stoi prosty pojedynek cywilizacji, lecz analiza mechanizmów, które ukształtowały odmienne możliwości działania jednostek oraz grup w Europie i Chinach.