Doktryna tajemna. Synteza nauki, religii i filozofii

Najważniejsze dzieło Heleny P. Bławatskiej (1831–1891), rosyjskiej pisarki, teozofki i spirytystki, współzałożycielki istniejącego do dziś Towarzystwa Teozoficznego. Bławatska przez wiele lat mieszkała w Indiach i pisała o nich, a przede wszystkim o okultyzmie, spirytyzmie i wiedzy tajemnej. „Doktryna tajemna” ukazała się po raz pierwszy w 1888 roku.

W przedmowie autorka stwierdza, że przedstawiane przez nią nauki nie należą do żadnej konkretnej tradycji – ani hinduskiej, zoroastryjskiej, chaldejskiej czy egipskiej, ani do buddyzmu, islamu, judaizmu czy chrześcijaństwa – lecz stanowią wspólną istotę ich wszystkich. Jako cel swojej pracy wskazuje wykazanie, że przyroda nie jest przypadkowym zbiorem atomów, określenie miejsca człowieka w schemacie wszechświata, ocalenie dawnych prawd leżących u podstaw wszystkich religii i dowiedzenie wspólnego źródła tych religii, a także pokazanie, że nauka nie dotarła jeszcze do ukrytych sfer przyrody.

Dzieło składa się z części poświęconych powstaniu wszechświata oraz rozwojowi ludzkości. Bławatska przedstawia w nim koncepcję cyklicznego rozwoju kosmosu, wędrówki dusz podlegających prawu karmy oraz zasadę odpowiedniości, zgodnie z którą to, co niższe, odzwierciedla to, co wyższe. Książka wywarła duży wpływ na odrodzenie zainteresowania ezoteryką, ale była też krytykowana jako pseudonaukowa i za zapożyczenia z prac innych autorów.