Włodzimierza Rulikowskiego albumy pamięci

Książka Krzysztofa Garbacza powstała na podstawie albumów fotograficznych należących przed II wojną światową do Włodzimierza Rulikowskiego, właściciela majątku w Poturzynie na Lubelszczyźnie. Pierwszy zbiór autor odnalazł około 2010 roku wśród rodzinnych pamiątek. Zawierał oryginalne fotografie wielkopolskich dworów i pałaców, ich właścicieli, krewnych oraz gości. Podpisy wskazywały część nazwisk i miejscowości, lecz nie wyjaśniały, kto wykonywał zdjęcia ani do kogo początkowo należał album. Ważną wskazówką okazały się dwie luźne karty z fotografiami oraz pismo wysłane z Bukaresztu do Włodzimierza Rulikowskiego, mieszkającego w Poturzynie. Jedno ze zdjęć przedstawiało go wśród uczestników bukaresztańskiej konferencji pszczelarzy. Kolejne materiały zostały odnalezione w 2016 roku na strychu domu w Celestynowie, w którym mieszkała kuzynka autora. Były to trzy albumy wypełnione fotografiami, pocztówkami, wizytówkami, pismami, biletami i drukami hotelowymi. Analiza tych pamiątek pozwoliła powiązać zbiory z rodziną Rulikowskich i podjąć próbę odtworzenia drogi, jaką po wojnie przebyły z Poturzyna do podwarszawskiego Celestynowa. Autor śledzi informacje zachowane na odwrocie zdjęć, porównuje widoki z innymi źródłami i identyfikuje osoby oraz budynki. Najstarsze fotografie pochodzą z początku XX wieku. Dokumentują życie przedwojennego ziemiaństwa, ale także pracowników, nauczycieli, uczniów i innych osób pojawiających się w otoczeniu rodzinnych majątków. Osobny wątek tworzą eksperymentalne szkoły dla chłopców prowadzone w latach 1907–1915 w majątku hrabiego Maurycego Zamoyskiego w Starej Wsi pod Otwockiem, a później w dawnym pałacu Erazma Jerzmanowskiego w Prokocimiu pod Krakowem. Fotografie pokazują uczniów, opiekunów, codzienne zajęcia i przestrzenie wykorzystywane przez te placówki. Albumy obejmują również widoki okolic Starego Miasta w Lublinie, Londynu i Hampton Court oraz siedzib ziemiańskich w Mirczu, Honiatyczach i Poturzynie. Materiał prowadzi dalej do Wielkopolski i na tereny dzisiejszej zachodniej Ukrainy, dokumentując miejsca, których wygląd został później znacznie zmieniony. Garbacz przybliża biografie przedstawicieli ziemiaństwa oraz innych osób utrwalonych na kliszach, osadzając ich losy w realiach społecznych i historycznych epoki. Stara się rozpoznać rodzinne powiązania, trasy podróży, wydarzenia towarzyskie i działalność publiczną bohaterów zdjęć. Liczne dwory i pałace widoczne w albumach zostały w XX wieku zniszczone lub przebudowane, dlatego zachowane odbitki pełnią także funkcję dokumentacji nieistniejącej architektury i krajobrazu kulturowego. Publikacja łączy album fotograficzny z opracowaniem historycznym. Ukazuje sposób pracy z prywatnym archiwum: od identyfikacji pojedynczych podpisów i przedmiotów, przez zestawianie rozproszonych źródeł, po rekonstrukcję historii ludzi, instytucji i miejsc. Dzięki temu rodzinne pamiątki stają się punktem wyjścia do szerszej opowieści o ziemiaństwie, edukacji, podróżach i przemianach pierwszej połowy XX wieku.