Siła podporządkowanych

Antropologiczna analiza chłopskiego oporu w Polsce w czasach pańszczyźnianych, od XVI do końca XIX wieku. Michał Rauszer, etnolog i kulturoznawca, sięga po metody historii oddolnej (history from below), tradycję subaltern studies, koncepcje Jamesa C. Scotta dotyczące codziennego oporu i „broni podporządkowanych” oraz teorię kolonizacji wewnętrznej Michaela Hechtera. Wychodzi z założenia, że żaden bunt nie wybucha w próżni: zawsze poprzedza go powstawanie subkultury oporu, a samo wystąpienie ma własną logikę i cele.

Część teoretyczna omawia ekonomiczne mechanizmy poddaństwa, kolejne przywileje szlacheckie, sarmacki mit założycielski oraz wykluczenie chłopów ze wspólnoty narodowej. W części drugiej autor analizuje akty oporu, układając je według rosnącej intensywności: od ukrytych form sprzeciwu, przez sabotowanie pracy na pańskim, oszukiwanie przy daninach, ucieczki i rozbój, po procesy sądowe i otwarty bunt. Ostatni rozdział poświęcony jest wydarzeniom 1846 roku w Galicji. Podstawą analizy są księgi inwentarzowe, dokumenty sądowe, podręczniki gospodarskie, literatura piękna oraz folklor i obrzędowość.