Polska zbuntowana. Ludowe strategie oporu i przetrwania

Książka z nurtu historii ludowej, poświęcona oporowi klas niższych w Polsce od uwłaszczenia chłopów w XIX wieku po czasy współczesne. Michał Rauszer wychodzi z tezy, że spokój społeczny był w Polsce złudzeniem: ludność wiejska i robotnicza stale reagowała na wyzysk, brak praw pracowniczych i niesprawiedliwość, choć często w formach, których popularna narracja historyczna nie odnotowuje.

Autor bada tak zwany ukryty protokół, czyli świat plotek, dowcipów, pieśni i folkloru, które służyły wyrażaniu sprzeciwu. Pokazuje, jak postać diabła pomagała ludowi opisywać abstrakcyjne procesy kapitalistyczne i dlaczego pamięć o pańszczyźnie mobilizowała do walki jeszcze w dwudziestoleciu międzywojennym. Polemizuje ze zmitologizowanym obrazem ludu, przywołując rzeczywiste doświadczenia biedy, głodu i przemocy, które w pamięci narodowej zostały zastąpione wygodniejszymi wyobrażeniami.

Osobne miejsce zajmuje analiza ekonomii moralnej. Rauszer wyjaśnia, skąd brało się przekonanie, że okradzenie pana nie jest grzechem, oraz w jaki sposób sieci wzajemnej pomocy pozwalały przetrwać kryzysy, w tym okres transformacji ustrojowej. Książka opisuje mechanizmy oddolnej samoorganizacji i solidarności, które do dziś wpływają na polskie społeczeństwo, i dowodzi, że prawa obywatelskie oraz socjalne nie zostały nadane, lecz wywalczone przez kolejne pokolenia.