Pan Tadeusz. Lektura z opracowaniem

„Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie” to poemat epicki Adama Mickiewicza, uznawany za polską epopeję narodową. Utwór, opatrzony podtytułem „Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem”, ukazał się po raz pierwszy w Paryżu w 1834 roku. Składa się z dwunastu ksiąg napisanych trzynastozgłoskowcem, a w jego konstrukcji łączą się cechy eposu heroicznego i heroikomicznego, gawędy szlacheckiej, sielanki, satyry oraz powieści historycznej.

Akcja obejmuje pięć dni z 1811 roku i jeden dzień z 1812 roku. Rozgrywa się na Litwie, przede wszystkim w szlacheckim dworze w Soplicowie i jego okolicach, w czasie, gdy szlachta oczekuje nadejścia wojsk napoleońskich. Poemat przedstawia codzienne życie, obyczaje i spory ówczesnej szlachty.

Tytułowy bohater, młody Tadeusz Soplica, wraca do Soplicowa, którego gospodarzem jest Sędzia Soplica. Rodzi się uczucie między nim a Zosią, córką Ewy Horeszkówny, a zarazem wnuczką Stolnika, nad którą opiekę sprawuje Telimena, sama zabiegająca o względy Tadeusza. Tłem wydarzeń jest dawny konflikt rodów Sopliców i Horeszków oraz spór Sędziego z Hrabią o prawa do zamku po Horeszkach.

Klucznik Gerwazy, wierny sługa rodu Horeszków, pamięta zabójstwo Stolnika dokonane przed laty przez Jacka Soplicę i poprzysiągł zemstę. Podburzana przez niego szlachta urządza zajazd na Soplicowo. W okolicy działa też tajemniczy ksiądz Robak, który agituje szlachtę do powstania przeciw Moskalom u boku Napoleona. Gdy pojawia się wspólny wróg, rosyjskie wojsko, dawni przeciwnicy stają razem do walki.

Ważnym wątkiem utworu jest los Jacka Soplicy, który pod habitem zakonnika stara się odkupić dawną winę. Jego wyznanie i przebaczenie udzielone przez Gerwazego stanowią moralną kulminację opowieści. Zakończenie przenosi czytelnika w rok 1812, gdy na Litwę wkraczają wojska polskie pod wodzą generałów Dąbrowskiego i Kniaziewicza.

Wśród głównych tematów poematu znajdują się patriotyzm i dążenie do niepodległości, obraz szlacheckiej tradycji i obyczajowości, miłość, wina, pokuta oraz pojednanie zwaśnionych stron. Obok postaci fikcyjnych pojawiają się w nim również postacie historyczne, w tym Napoleon oraz generałowie Henryk Dąbrowski i Kniaziewicz. Niniejsze wydanie, przeznaczone do szkolnej lektury, zawiera tekst poematu wraz z opracowaniem.