Filozoficzny Lem. Wybór tekstów Stanisława Lema i opracowania. Tom 2

Stanisław Lem (1921–2006) należy do najbardziej znanych na świecie polskich intelektualistów XX wieku. Rozgłos przyniosła mu proza fantastycznonaukowa, z „Solaris” na czele, jednak była to tylko część jego dorobku. Jako eseista zajmował się przyszłością nauki i techniki oraz ich wpływem na kulturę i relacje społeczne, a także wyzwaniami, jakie niosą cybernetyka, robotyka i sztuczna inteligencja, kreśląc śmiałe wizje rozwoju cywilizacji.

Dwutomowa publikacja „Filozoficzny Lem”, przygotowana pod redakcją Filipa Kobieli i Jakuba Gomułki, przedstawia autora przede wszystkim jako filozofa. Zawiera wybór jego „prozy dyskursywnej” z takich dzieł jak „Dialogi”, „Filozofia przypadku”, „Summa technologiae” czy „Golem XIV”, a każdemu fragmentowi towarzyszą wprowadzenia i komentarze współczesnych badaczy.

Tom drugi, zatytułowany „Losowe czy celowe? Religia, etyka, kultura”, gromadzi teksty z zakresu filozoficznej refleksji nad religią, moralnością i kulturą. Wnioski, które Lem wyciąga z doświadczeń XX wieku, są ponure: wiara w człowieka i w moralny postęp wynikający z rozwoju nauki i technologii okazała się iluzją, a dzieje ludzkości jawią się jako ciąg przypadków, w którym czyny altruistyczne przeplatają się z aktami okrucieństwa. W omawianych tekstach pisarz pyta o źródła zła, o naturę człowieka i o to, jaki stosunek może mieć Bóg do swojego stworzenia, a wizja morderczej maszyny okazuje się pretekstem do namysłu nad granicami wolności. Książka pokazuje, że filozoficzne rozważania Lema lepiej opierają się upływowi czasu niż jego prognozy futurologiczne.