Wielbłąd na stepie

Po sowieckiej agresji na Polskę w 1939 roku wiele rodzin zostaje przymusowo wywiezionych w głąb Związku Radzieckiego. Wśród deportowanych są bohaterowie powieści Jerzego Krzysztonia, którzy trafiają na kazachski step. Utrata domu rozpoczyna wieloletnią tułaczkę i codzienną walkę o przetrwanie.

Wydarzenia obserwujemy przede wszystkim z perspektywy nastolatka. Chłopiec doświadcza biedy, niepewności i rozłąki z dawnym światem, a zarazem z ciekawością przygląda się obcym miejscom oraz ludziom. Jego spojrzenie nadaje opowieści charakter historii dojrzewania, choć tłem pozostają dramatyczne wydarzenia wojny.

Rodzina musi odnaleźć się w surowych warunkach, nawiązać kontakty z miejscową ludnością Kazachstanu i Uzbekistanu oraz przystosować się do narzuconej rzeczywistości. Bohater trafia do rosyjskiej szkoły. Każdy dzień wymaga od dorosłych odwagi i wysiłku, a od dziecka szybkiego uczenia się zasad życia z dala od ojczyzny.

Powieść wyrasta z autobiograficznych doświadczeń autora, który jako kilkunastoletni chłopak wraz z rodziną przeżył zesłanie. Łączy pamięć o losie polskich deportowanych z literacką narracją o poznawaniu świata. Nie odbiera młodemu bohaterowi zdolności do obserwacji, zdziwienia i przygody, nawet gdy okoliczności są tragiczne.

Z czasem pojawia się nadzieja na wydostanie się z ZSRR wraz z armią Andersa. Droga ku wolności nie przekreśla tego, czego rodzina doświadczyła na wygnaniu. Historia zachowuje świadectwo przymusowej migracji, utraconego dzieciństwa i więzi podtrzymywanych mimo przeciwności.

„Wielbłąd na stepie” można czytać jako powieść o dorastaniu i jako literacki zapis jednego z rozdziałów historii Polaków w czasie drugiej wojny światowej. Książka łączy osobisty los z doświadczeniem wielu rodzin dotkniętych deportacją, a młodzieńcza perspektywa nadaje opowieści szczególną bezpośredniość.