Piękno męża

„Piękno męża” kanadyjskiej poetki Anne Carson to poemat o miłości i rozstaniu, któremu autorka nadała podtytuł fikcyjnego eseju w dwudziestu dziewięciu tangach. Wybór tańca nie jest przypadkowy: tango kojarzy się ze zmysłowością, gorączką uczuć, obietnicą i odmową, oddaniem i zdradą, a więc zapowiada zarówno wielką namiętność, jak i wielki ból.

Tematem utworu jest związek kobiety z niewiernym mężem, opowiedziany w pierwszej osobie. Bohaterkę poznajemy jako młodą dziewczynę, świeżo poślubioną żonę i wreszcie dojrzałą kobietę, która rozlicza się z tą relacją. W tekście powracają zdrady, manipulacje, kolejne kochanki, szukanie usprawiedliwień i wzajemne oskarżenia, a obok nich to, co składało się na urok wspólnego życia: książki, rozmowy, listy, wizyty w rodzinnej winnicy, wspomnienia, a nawet chłopięce gry męża polegające na odtwarzaniu wielkich bitew.

Tytułowe piękno odnosi się najpierw do fizycznej urody mężczyzny, która bohaterkę urzekła i którą wielokrotnie podkreśla. Zarazem jest to piękno rozumiane szerzej – jako uroda życia i kategoria estetyczna, której poetka podporządkowuje swój język. Sprawia to, że utwór ma charakter autoteliczny: mówi nie tylko o miłości, lecz także o samym pisaniu.

Tom składa się z dwudziestu dziewięciu poematów-tang, z których każdy poprzedzony jest fragmentem z dzieł Johna Keatsa. Carson łączy codzienne doświadczenie z kanonicznymi tekstami literatury, kultury i sztuki, a styl potoczny ze stylem erudycyjnym. Erudycja nie służy tu popisowi wykształcenia, lecz stanowi niezbędny kontekst przeżycia. Zdarzenia z życia bohaterki – uwiedzenie młodej kobiety przez starszego mężczyznę, odkrycie niewierności, rozstanie – zostają wpisane w wielkie mity kultury, między innymi w historię Andromachy, i dzięki temu nabierają wymiaru uniwersalnego.

Książkę można czytać na kilka sposobów. Jest opowieścią o miłości, bólu zdrady i życiu rozumianym jako ciąg uniesień i fascynacji, ale też upadków i rozczarowań. Pod wieloma względami jest również traktatem filozoficznym: stawia pytania o to, co naprawdę łączy słowa i rzeczy, bliskie rozważaniom Quine’a i Wittgensteina. Bywa wreszcie traktatem o gatunkach piśmiennictwa, ponieważ autorka sięga kolejno po poemat, tren, lament, hymn i formę listu, notuje ulotną poezję mówioną i trawestuje mit.

W warstwie psychologicznej utwór stanowi zapis przeżywania i oswajania traumy oraz analizę toksycznej relacji, w której fascynacja miesza się z krzywdą. Poetka nie upraszcza tego doświadczenia i nie rozstrzyga jednoznacznie o winie; pokazuje raczej, jak miłość, zależność i potrzeba piękna splatają się ze sobą i jak trudno je od siebie oddzielić.

Anne Carson, poetka, eseistka i filolożka klasyczna, należy do najważniejszych współczesnych autorek anglojęzycznych, a jej twórczość konsekwentnie łączy poezję z esejem i odwołaniami do antyku. „Piękno męża”, wydane w oryginale w 2001 roku, jest jednym z jej najbardziej znanych tomów. Polska edycja jest przeznaczona dla czytelników poezji współczesnej oraz osób zainteresowanych literaturą z pogranicza liryki, eseju i filozofii.