Epub.pl / Książki / Książki tematyczne / Albumy / Historia / Kronika halicko-wołynska kronika romanowiczów
Okładka: Kronika halicko-wołynska kronika romanowiczów

Kronika halicko-wołynska kronika romanowiczów

Wydawca: Avalon

Studium Kroniki halicko-wołyńskiej (Kroniki Romanowiczów): jej czterech strategii chronologicznych, źródeł oraz miejsca w rękopiśmiennej kolekcji obok Powieści dorocznej i Latopisu kijowskiego.

Gdzie kupić: ebook, audiobook
Epub, Mobi, PDF, MP3

Książka Adriana Jusupovicia jest studium źródłoznawczym poświęconym Kronice halicko-wołyńskiej, nazywanej także Kroniką Romanowiczów – najważniejszemu przekazowi narracyjnemu o dziejach Rusi Halicko-Wołyńskiej w XIII wieku. Kronika opisuje wydarzenia od czasu śmierci księcia Romana Mścisławowicza w 1205 roku aż do schyłku lat osiemdziesiątych XIII stulecia. Autor stawia sobie dwa główne cele: zbadać strategię narracyjną i chronologiczną twórcy zabytku oraz ustalić, czy kronika od początku funkcjonowała jako część większego zbioru tekstów latopisarskich.

Punktem wyjścia jest obserwacja, że Kronika halicko-wołyńska przetrwała wyłącznie w rękopisach, w których towarzyszą jej Powieść doroczna i Latopis kijowski. Autor omawia pięć znanych kodeksów tej południoworuskiej grupy latopisów, w tym rękopis ipatiewski z początku XV wieku oraz późniejsze odpisy chlebnikowski, pogodinski, Jarockiego i jermołajewski. Zwraca uwagę na glosy pozostawione na marginesach przez dawnych czytelników, między innymi metropolitę Piotra Mohyłę i unickiego metropolitę Leona Kiszkę, którzy porównywali treść kodeksów z kronikami Macieja Stryjkowskiego czy Sylwestra Kossowa i traktowali całe zbiory jako jedną narrację. Badacze nowożytni rozpatrywali natomiast zwykle poszczególne części tych zbiorów osobno. Za Jackiem Wiesiołowskim autor przyjmuje pojęcie kolekcji historycznej, rozumianej jako zestawienie w jednym rękopisie tekstów powstałych w różnym czasie, które dzięki połączeniu zyskiwały nowy sens.

Kwestia metody chronologicznej kroniki nie doczekała się całościowego opracowania od czasu prac Michaiła Hruszewskiego z początku XX wieku. Autor wyróżnia w zabytku cztery odrębne strategie chronologiczne, odpowiadające okresom 1205–1228, 1228–1244, 1245–1259 oraz 1260–1290, a także stara się wskazać wszystkie wstawki zaburzające porządek narracji. Świadomie rezygnuje przy tym z prób zidentyfikowania autora kroniki z imienia, uznając dotychczasowe hipotezy za spekulatywne; przyjmuje jedynie, że kronikarz był związany z otoczeniem dynastii Romanowiczów. Podstawą analiz jest edycja krytyczna kroniki w serii Monumenta Poloniae Historica oraz jej polski przekład, przygotowane wcześniej przez Dariusza Dąbrowskiego i Adriana Jusupovicia. Niniejsza monografia uzupełnia zagadnienia, których te wydania nie obejmowały.

Pierwszy rozdział dotyczy enkomionu Romana Mścisławowicza i latopisów z przełomu XII i XIII wieku. Autor analizuje spis książąt kijowskich otwierający rękopisy – od Askolda i Dira po Daniela Romanowicza – i na tej podstawie datuje powstanie tej karty na czas po 1240 roku. Główny problem rozdziału stanowi zastąpienie zapisów Latopisu kijowskiego z lat 1198–1205 pochwałą Romana. Jusupović zestawia różne obrazy tego księcia w latopisach ruskich: w przekazach wrogich bywał przedstawiany jako krzywoprzysięzca i narzędzie zła, w innych oceniano go pozytywnie. Enkomion miał zastąpić nieprzychylne fragmenty i stworzyć korzystny wizerunek protoplasty dynastii. Tytułowanie Romana samodzierżcą całej Rusi autor odczytuje jako kalkę greckich określeń władzy monarszej, nawiązującą do wzorców obecnych w Powieści dorocznej oraz w Słowie o prawie i łasce Hilariona, gdzie monarcha jawi się jako ideał chrześcijańskiego władcy.

Drugi rozdział poświęcony jest hipotetycznemu Kijowskiemu Latopisowi Rościsławowiczów, który według autora posłużył za podstawę opisu pierwszych dekad XIII wieku. Ta część kroniki jest szczególnie zawikłana z powodu częstych zmian na tronach książęcych i błędów w kolejności wydarzeń. Autor wskazuje, że materiał ten mógł zostać uzupełniony relacjami naocznych świadków, być może pochodzącymi z kręgu wdowy po Romanie. Trzeci rozdział dotyczy tak zwanego Zwodu Daniela – tekstu powstałego na dworze Daniela Romanowicza, który według autora stał się podstawą narracji o latach po odejściu Mścisława Mścisławowicza. W tej partii relacja staje się bardziej uporządkowana chronologicznie, a późniejszy redaktor wprowadził do niej wiadomości podkreślające rolę brata Daniela, Wasylka.

Czwarty rozdział, zatytułowany Kronikarstwo z inspiracji, omawia partię obejmującą mniej więcej połowę XIII wieku, w której układ ściśle chronologiczny ustępuje miejsca organizacji tematycznej i równoległym wątkom opowieści. Autor łączy tę zmianę z redakcją Zwodu Daniela przygotowaną prawdopodobnie na początku lat sześćdziesiątych XIII wieku. Piąty rozdział dotyczy kronikarza Włodzimierza Wasylkowicza – duchownego, który w latach osiemdziesiątych XIII wieku wykorzystał wcześniejsze narracje, aby przedstawić swojego księcia jako wzorowego władcę. Z jego działalnością autor wiąże zarówno sposób datowania wydarzeń, jak i wstawki wprowadzone do starszych partii tekstu. Ostatnie informacje zawarte w kronice pozwalają według autora umieścić powstanie zabytku w znanej dziś postaci na przełomie XIII i XIV wieku.

Całość zamyka zakończenie podsumowujące wyniki badań oraz aneks w postaci tablicy chronologicznej Kroniki halicko-wołyńskiej, porządkującej datowanie poszczególnych fragmentów zabytku. Książkę uzupełniają streszczenie w języku angielskim, indeks osób, indeks nazw geograficznych i etnicznych oraz bibliografia. Praca stanowi kontynuację wcześniejszych badań autora nad kroniką, w tym edytorskich i prozopograficznych, i ukazała się później także w skróconym przekładzie angielskim jako The Chronicle of Halych-Volhynia and Historical Collections in Medieval Rus'.

Dodatkowe informacje

Kategoria: Historia
Wydawca: Avalon
Data pierwszego wydania: 1 stycznia 2019
Liczba stron: 200
Tagi: ruś, Monografia, Historia Ukrainy, kroniki, średniowiecze
ISBN: 978-83-7730-390-0
Język: pl
Okładka: Twarda
Wydanie: 1

Reklama

Komentarze i recenzje

Brak ocen, komentarzy i recenzji.

Zaloguj się, aby dodać komentarz lub ocenę.

Inne książki autora

Brak innych książek tego autora.

Inne książki w tej kategorii


Reklama