Eschatologiczne skutki przędzenia i tkania. Z dziejów semiotyzacji działań wytwórczych w kontekstach sepulkralnych

Monografia Andrzeja Mierzwińskiego dotyczy symbolicznych znaczeń, jakie w kulturach dawnej Europy przypisywano przędzeniu i tkaniu w związku ze śmiercią i wyobrażeniami o zaświatach. Autor bada, w jaki sposób narzędzia przędzalnicze i tkackie stawały się przedmiotem zabiegów magiczno-rytualnych oraz dlaczego wierzono, że mogą podtrzymywać siły życiowe w zetknięciu ze śmiercią.

Punktem wyjścia jest rozpowszechniony motyw nici życia. Mierzwiński pyta, jakie eschatologiczne konsekwencje wiązano z przetwarzaniem włókna w przędzę oraz z pracą na krośnie, przy użyciu nici wątku i osnowy. Czynności wytwórcze traktuje jako system znaków, który podlegał stopniowej semiotyzacji i włączeniu w obrzędowość pogrzebową.

Podstawę źródłową stanowią narzędzia włókiennicze znajdowane w grobach na terenie Europy Środkowej. Materiał obejmuje bardzo szeroki przedział czasu – od pradziejów po XVIII wiek n.e. – co pozwala śledzić trwałość i przemiany zjawiska w długiej perspektywie. Analizę znalezisk archeologicznych uzupełnia interpretacja antropologiczna i porównawcza.

Autor zwraca uwagę, że odwołania do włókiennictwa w praktykach pogrzebowych i wierzeniach mają zasięg niemal globalny, a ich dawność zdaje się odpowiadać znajomości technik obróbki włókien. Świadczy to o dużym znaczeniu kulturowym tych wyobrażeń w oswajaniu doświadczenia śmierci – zarówno w wymiarze społecznym, jak i jednostkowym.

Praca naukowa adresowana do archeologów, etnologów, historyków kultury i religioznawców oraz studentów tych kierunków.