Zapiski oficera Armii Czerwonej

Michaił Zubow, żołnierz Armii Czerwonej, wkracza do Polski przekonany, że uczestniczy w wyzwalaniu mieszkańców spod burżuazyjnego ucisku. Jego obraz świata został ukształtowany przez sowiecką propagandę, dlatego rzeczywistość napotkana po przekroczeniu granicy wydaje mu się podejrzana i niezrozumiała. Szczególne zdumienie wywołuje Vilnius, dawne Wilno, gdzie ludzie noszą porządne ubrania, a żywność można swobodnie kupować.

Narrator interpretuje każdy przejaw normalnego życia zgodnie z oficjalnym językiem systemu, któremu służy. Rozbieżność między tym, co widzi, a tym, w co powinien wierzyć, tworzy satyryczny obraz mentalności sowieckiego funkcjonariusza. Zubow pozostaje dumny ze swojej armii i Stalina, nawet gdy własne obserwacje podważają propagandowe wyobrażenia o Polsce oraz o społeczeństwie radzieckim.

Powieść rozgrywa się na styku dwóch porządków kulturowych: zachodniego i sowieckiego. Autor wykorzystuje język bohatera, jego uproszczenia i ideologiczne schematy, aby pokazać mechanizmy indoktrynacji, zakłamanie oficjalnej narracji oraz absurd okupacyjnej misji. Humor wynika z nieświadomości Zubowa, który nie dostrzega sprzeczności między deklarowanym wyzwoleniem a zachowaniem armii.

Wydanie uzupełniono przypisami, glosami i notami biograficznymi dotyczącymi osób pojawiających się w tekście. Objaśnienia przybliżają realia historyczne, rosyjskie i sowieckie odniesienia kulturowe oraz szczególne cechy języka narracji, dzięki czemu ułatwiają odczytanie satyry i kontekstu wydarzeń.

Dodatkowy aparat redakcyjny pozwala rozpoznać historyczne postacie oraz odczytać znaczenie pojęć, które narrator przejmuje z sowieckiej nowomowy. Objaśnienia nie zastępują fabuły, lecz pokazują, w jaki sposób Piasecki wykorzystuje realia epoki i zderzenie języków do skonstruowania perspektywy bohatera.