Wspomnienia bolesne 1917-1919

Wspomnienia bolesne? Zofii z hr. Zamoyskich Tadeuszowej hr. Grocholskiej (1866?1957) to opis dramatycznych przeżyć z lat 1917?1919, ściśle powiązanych z wydarzeniami historycznymi, które wówczas miały miejsce, m.in. rewolucją bolszewicką i próbami utworzenia niezależnego państwa ukraińskiego. To za ich sprawą dom autorki w Strzyżawce koło Winnicy splądrowano i spalono, a członków rodziny Grocholskich prześladowano, aresztowano i wielokrotnie grożono im śmiercią. Przez dwa lata cała rodzina żyła w nieustannym napięciu, pośród ciągłych rewizji i terroru. Wreszcie w 1919 roku Grocholscy na zawsze opuścili Ukrainę, po dwustu latach obecności na tych ziemiach.

Autorka spędziła na Podolu trzydzieści lat. Poślubiła w 1886 roku Tadeusza hr. Grocholskiego (1839?1913), społecznika i utalentowanego malarza. Wraz z mężem zamieszkała w pięknie położonym nad rzeką Boh strzyżawieckim pałacu. Tam na świat przychodziły jej dzieci: Tadeusz (1887?1920), Remigiusz (1888?1965), Zofia (1889?1969), Michał (1891?1924), Anna (1892?1977), Henryk (1896?1939) i Ksawery (1903?1947). Zamęt rewolucji 1917 roku położył kres bezpiecznej rodzinnej przystani. Dom został doszczętnie zniszczony, a jego mieszkańcy ? rozproszeni. Te wszystkie przeżycia skłoniły Zofię Grocholską do spisania bolesnych wspomnień, które w setną rocznicę opisywanych zdarzeń podał do druku jej prawnuk ? Henryk Grocholski.