Trzy dni Marszałka

Według oficjalnych danych zginęło blisko czterysta osób, a niemal tysiąc zostało rannych – wiele z nich ciężko. Nie podano jednak, ilu zmarło później w wyniku odniesionych ran. Wydarzenia, które rozegrały się w Warszawie w dniach 12–15 maja 1926 roku, nazywano puczem, rokoszem, przewrotem czy zamachem stanu. Wojciech Lada przekonuje, że rzadko określano je tym, czym były w istocie: bitwą.

„Strzelać raczej za dużo niż za mało” – zalecał major Bolesław Schwarcenberg-Czerny. Przez trzy dni Warszawa była ostrzeliwana z ciężkiej broni maszynowej i dział. Na ulicach i w mieszkaniach wybuchały granaty wrzucane przez otwarte okna, ściany kamienic pękały pod ostrzałem czołgów jeżdżących ulicami, a nad miastem krążyły samoloty, z których strzelano i zrzucano bomby. Śródmiejskie ulice przecięły okopy i barykady. Nikt nie podliczył zniszczeń, jakich doznało wówczas miasto.

Powstanie Warszawskie przyniosło nieporównanie większe zniszczenia i straty, lecz wtedy walczono z nazistowskim okupantem o wolność. W maju 1926 roku Polacy walczyli przeciwko Polakom – a celem, jak stawia sprawę autor, było zaspokojenie ambicji jednego człowieka: Józefa Piłsudskiego. „Nie będę wdawał się w dyskusje nad wypadkami majowymi. Zdecydowałem się na nie sam, w zgodzie z własnym sumieniem i nie widzę potrzeby, żeby się z tego tłumaczyć” – mówił później Marszałek.

Przewrót majowy zakończył się dymisją prezydenta Stanisława Wojciechowskiego i rządu Wincentego Witosa oraz przejęciem władzy przez obóz piłsudczykowski, który rządził Polską aż do wybuchu II wojny światowej. Wojciech Lada, dziennikarz i autor książek historycznych, odtwarza przebieg tych dramatycznych trzech dni, oddając głos ich uczestnikom i świadkom.