Szczwane sztuczki. Franek i Finka

Franek i Finka, bliźnięta spędzające wakacje w magicznym cyrku dziadka Baltazara, zdążyli już oswoić się z tym, że na Rubieżach mało co jest takie, jak się wydaje. Przywykli nawet do zmiennokształtnych tygrysów, które zamiast groźnych bestii okazały się specjalistami od złośliwych psot. Po wygranym konkursie cyrkowym trupa otrzymała od elfów list żelazny, dzięki któremu może podróżować po całej krainie i występować w kolejnych miasteczkach.

Spokój nie trwa jednak długo. Nad Rubieża nadciąga burza, która nie jest zwykłą ulewą, lecz magiczną wichurą zdolną zamienić każdego, kogo dosięgnie, w potwora. Mieszkańcy cyrku muszą jak najszybciej znaleźć bezpieczne schronienie, a przygotowania utrudniają nieustanne kłótnie między dziadkiem a Żuczkiem, którzy spierają się właściwie o wszystko.

W środku zamieszania rodzeństwo spotyka tajemniczą opiekunkę lisów o płonących ogonach. Nieznajoma oferuje pomoc, ale bliźniaki nie mają pewności, czy można jej zaufać i czy jej zamiary są tak proste, jak zapewnia. Tymczasem cyrkowi przyjaciele wpadają w tarapaty, a dziadek Baltazar pada ofiarą złośliwego uroku. Franek i Finka zostają z problemem niemal sami.

Dzieci muszą wykazać się odwagą i sprytem, by poradzić sobie z burzą, wrogimi mocami i tytułowymi szczwanymi sztuczkami. Przekonują się przy tym, że współpraca i umiejętność słuchania innych bywają ważniejsze od magii, a kłótnie dorosłych potrafią zaszkodzić bardziej niż niejedno zaklęcie.

Aneta Jadowska kontynuuje w tym tomie cykl dla młodszych czytelników, osadzony w świecie znanym z jej wcześniejszych powieści fantastycznych. Narrację uzupełniają listy pisane przez bohaterów do mamy, w których dziecięcym językiem i z humorem relacjonują cyrkowe wydarzenia. Nawiązują one także do poprzednich przygód, między innymi do starcia z nekromantą i jego ożywieńcami.

Rubieża to pogranicze, na którym obok ludzi żyją istoty magiczne, a prawa ustalają między innymi elfy. Wędrowny cyrk, złożony właściwie z dwóch połączonych trup, cieszy się tam rosnącą sławą i dostaje zaproszenia z wielu miejscowości, co sprawia, że bohaterowie stale są w drodze i trafiają w nowe, nieznane okolice.

Książka łączy przygodę, magię i komizm sytuacyjny. Pojawiają się w niej elfy, zmiennokształtni, magiczne zwierzęta i barwna galeria cyrkowych artystów, a akcja toczy się szybko i obfituje w zwroty. Ważnym tłem pozostaje relacja rodzeństwa, które różni się temperamentem, ale w trudnych chwilach działa razem.

Powieść jest przeznaczona dla dzieci w wieku szkolnym, do samodzielnej lektury lub wspólnego czytania z dorosłymi. Stanowi kolejną część serii „Franek i Finka”; znajomość wcześniejszych tomów ułatwia orientację w postaciach i realiach Rubieży, choć najważniejsze fakty są w tekście przypomniane.