Rewizor

„Rewizor” to najsłynniejsza komedia Mikołaja Gogola, opublikowana i wystawiona po raz pierwszy w 1836 roku w Teatrze Aleksandryjskim w Petersburgu, a następnie poprawiona w wydaniu z 1842 roku. Pomysł fabuły opiera się na anegdocie, którą Gogolowi miał podsunąć Aleksander Puszkin. Niniejsze wydanie zawiera przekład Juliana Tuwima.

Intryga komedii opiera się na komicznym qui pro quo. Przypadkowy podróżny, lekko lekkomyślny młody urzędnik Chlestakow, zostaje w małym prowincjonalnym miasteczku wzięty za tajnego rewizora ze stolicy. Początkowo bezwiednie, a potem – dostrzegając korzyści – całkiem świadomie wchodzi w tę rolę. Tymczasem miejscowe władze z horodniczym na czele próbują go przekupić, obnażając przy tym ogrom własnych nadużyć. Gogol przekształcił tę anegdotę w ostrą satyrę na cały system carskiej biurokracji. Jak zauważa Antoni Semczuk, sztuka ma wymiar uniwersalny: choć akcja toczy się w carskiej Rosji, opisane zachowania mogą się zdarzyć w każdym społeczeństwie i w każdym czasie.

Publikacja komedii wywołała oburzenie prasy konserwatywnej, a do jej wystawienia doprowadziła osobista interwencja cara Mikołaja I, który obejrzał premierę.

Mikołaj Gogol (1809–1852) był rosyjskim prozaikiem i dramatopisarzem, autorem m.in. powieści „Martwe dusze”, opowiadań petersburskich, takich jak „Pamiętnik wariata” i „Nos”, oraz komedii „Ożenek”. „Rewizor” został przetłumaczony na kilkadziesiąt języków i jest wystawiany na scenach całego świata.