Przeciwko postępowi

„Przeciwko postępowi” to zbiór trzynastu esejów Slavoja Žižka, słoweńskiego filozofa i teoretyka kultury, poświęconych idei postępu i sporom o to, jak powinna wyglądać przyszłość. Autor wychodzi od spostrzeżenia, że kto definiuje postęp, ten rości sobie prawo do decydowania o przyszłości, i dlatego bada rywalizujące ze sobą wizje tego, dokąd zmierza współczesny świat.

Punktem wyjścia są pytania o możliwość zmiany na lepsze w czasach, gdy sytuacja wydaje się coraz gorsza. Žižek zastanawia się, jak mógłby wyglądać lepszy świat i w jaki sposób można w ogóle działać wobec bezprecedensowych kryzysów ekologicznych, społecznych i politycznych, kiedy debatę zdominowały głosy katastrofistów, zwolenników dewzrostu oraz relatywistyczne stanowiska utrudniające orientację.

Autor analizuje, w jaki sposób ideę postępu zawłaszczyli neoliberałowie, populizm spod znaku Donalda Trumpa, przemysł samodoskonalenia oraz akceleracjoniści. Pokazuje, co tracimy, gdy przyszłość definiują jej przeciwnicy, i wskazuje, co poszczególne wizje postępu pomijają lub poświęcają. Przygląda się przy tym mechanizmom pragnienia, wyparcia i zaprzeczenia, które odnajduje w hollywoodzkich superprodukcjach, w ekonomii buddyjskiej, w ruchach dekolonizacyjnych i w innych projektach wyobrażonej przyszłości.

Zakres tematów jest bardzo szeroki: eseje dotyczą między innymi gentryfikacji i teorii względności, odwołują się do myśli Jacques’a Lacana i Lenina, a także omawiają postaci i zjawiska tak różne jak Władimir Putin, Mary Poppins, Marine Le Pen czy wizje końca świata. Zestawiając filozofię, politykę, naukę i kulturę popularną, autor konsekwentnie poddaje krytyce obrazy przyszłości obecne we współczesnych debatach.

Książkę zamyka pytanie o to, jak wyzwolić się z obłudnego, przesyconego poczuciem winy fantazjowania o lepszym świecie i przejść do rzeczywistego budowania zmian.