Polskość. Prawdziwa historia tego, kim jesteśmy

Kamil Janicki analizuje cechy często przypisywane polskiemu społeczeństwu i pyta, w jakim stopniu wynikają one z konkretnych doświadczeń historycznych. Zamiast ograniczać się do jednej epoki, prowadzi rozważania od systemu pańszczyźnianego i kultury szlacheckich sejmików, przez wpływ Kościoła, propagandę okresu międzywojennego, aż po codzienność PRL i współczesne postawy.

Autor podejmuje między innymi temat niskiego poziomu zaufania społecznego, skłonności do omijania reguł, oczekiwania silnego przywództwa oraz stosunku do demokracji. Przygląda się również przekonaniom o narodowej gościnności i innym elementom zbiorowego autoportretu. Rozważa, jak mechanizmy przetrwania w folwarku, zależności między panem a chłopem, kultura donosicielstwa oraz strategie radzenia sobie z przemocą instytucjonalną mogły wpływać na późniejsze zachowania i normy.

Podstawowym narzędziem książki jest porównanie wyników dziesiątek międzynarodowych sondaży i badań statystycznych z wiedzą o historii Polski. Dane pozwalają sprawdzić, czy deklarowane cechy rzeczywiście odróżniają Polaków od innych społeczeństw europejskich i jak zmieniały się w czasie. Autor zestawia współczesne odpowiedzi respondentów z warunkami społecznymi, politycznymi i gospodarczymi, w których kształtowały się kolejne pokolenia.

Publikacja łączy historię społeczną z analizą postaw i pamięci zbiorowej. Nie przedstawia polskości jako stałego zestawu cech, lecz jako rezultat długotrwałych procesów, instytucji i sposobów adaptacji. Pokazuje, że zachowania uznawane dziś za element charakteru narodowego mogą mieć źródła w dawnych relacjach władzy, doświadczeniach niedoboru, propagandzie lub utrwalonych narracjach o samych sobie. Książka jest próbą odpowiedzi na pytanie, ile historycznej Rzeczypospolitej, zaborów, II RP i PRL pozostaje we współczesnym polskim społeczeństwie.