Pokonani.Dlaczego pierwsza wojna światowa się nie zakończyła

Robert Gerwarth przedstawia losy Europy w latach 1917–1923 i stawia tezę, że dla dużej części kontynentu pierwsza wojna światowa nie skończyła się wraz z rozejmem podpisanym w Compiègne 11 listopada 1918 roku. Rewolucje, wojny domowe, konflikty graniczne i przemoc oddziałów paramilitarnych, które nastąpiły po zakończeniu walk na froncie zachodnim, autor traktuje jako bezpośrednią kontynuację wielkiej wojny. Uwagę skupia przede wszystkim na Europie Środkowej, Wschodniej i Południowej oraz na ziemiach dawnego Imperium Osmańskiego.

Narrację otwiera opis masakry w Smyrnie z 1922 roku. Pierwsza część książki, zatytułowana „Porażka”, dotyczy wyjścia Rosji z wojny po przejęciu władzy przez bolszewików Lenina, ostatnich miesięcy walk na froncie zachodnim i okoliczności rozejmu. Druga część, „Rewolucja i kontrrewolucja”, omawia rewolucję w Niemczech w latach 1918–1919, wojnę domową w Rosji oraz radykalizację, która zagrażała europejskim demokracjom, aż po dojście Mussoliniego do władzy we Włoszech.

Trzecia część, „Upadek imperiów”, pokazuje przebudowę Europy Środkowo-Wschodniej kosztem państw pokonanych, rozczarowanie części zwycięzców, które mówiły o okaleczonym zwycięstwie, oraz odrzucenie przez Turcję traktatu z Sèvres, zakończone rewizją postanowień w Lozannie w 1923 roku. Autor przedstawia doświadczenia mieszkańców krajów przegranych, wydarzenia w państwach bałtyckich i działalność niemieckich Freikorpsów, a także sylwetki takich postaci jak Friedrich Ebert, Kurt Eisner czy Béla Kun.

Książkę zamyka epilog poświęcony latom 1923–1939, w którym Gerwarth wskazuje, jak nierozwiązane konflikty, poczucie krzywdy i pragnienie odwetu w powstałych po wojnie niestabilnych państwach przygotowały grunt pod rządy totalitarne i kolejną wojnę światową. Tekst uzupełniają mapy, fotografie, przypisy, bibliografia i indeks.