Paragraf 22

„Paragraf 22” (w oryginale „Catch-22”, 1961) to powieść amerykańskiego pisarza Josepha Hellera (1923–1999), w przekładzie Lecha Jęczmyka, uznawana za jedną z najważniejszych powieści o drugiej wojnie światowej. Utrzymana w konwencji czarnego humoru, ukazuje bezsens wojny i armii jako instytucji oraz wyśmiewa mechanizmy społeczne działające według logiki absurdu. Jej bohaterowie to galeria dziwaków, fanatyków i oportunistów, a przede wszystkim ludzi, którzy pragną tylko jednego – przeżyć.

Akcja rozgrywa się w 1944 roku na włoskiej wyspie Pianosa, w bazie amerykańskich bombowców. Kapitan Yossarian, lotnik, jest przekonany, że wszyscy czyhają na jego życie – zarówno Niemcy, jak i dowódcy, którzy wciąż podnoszą liczbę obowiązkowych misji bojowych. Udaje szaleńca, by uniknąć kolejnych lotów, ale otaczają go ludzie jeszcze bardziej zwariowani: major Major Major, który przyjmuje podwładnych tylko wtedy, gdy go nie ma, porucznik Scheisskopf, zajmujący się wyłącznie urządzaniem defilad, czy porucznik Milo Minderbinder, który traktuje wojnę jako okazję do zarobku i jest gotów bombardować własne pozycje na mocy umowy z nieprzyjacielem.

Oficjalnie w amerykańskim wojsku nie ma miejsca dla obłąkanych, a choroba psychiczna jest wystarczającym powodem do natychmiastowego odesłania do domu. Istnieje jednak tytułowy paragraf 22, który sprawia, że ta droga ucieczki pozostaje zamknięta. Określenie „paragraf 22” na stałe weszło do języka jako nazwa sytuacji bez wyjścia. Wydanie wydawnictwa Albatros liczy 480 stron i ma twardą oprawę.