Obrońca skarbów. Karol Estreicher - w poszukiwaniu zagrabionych dzieł sztuki

Reportaż historyczny Marty Grzywacz o Karolu Estreicherze, krakowskim historyku sztuki, który poświęcił lata wojny i pierwsze lata powojenne ratowaniu oraz odzyskiwaniu polskich dóbr kultury. Opowieść zaczyna się tuż przed 1 września 1939 roku, gdy w kościele Mariackim trwa gorączkowe pakowanie: Estreicher wraz z grupą naukowców przygotowuje do wywiezienia i ukrycia ołtarz Wita Stwosza.

W tym samym czasie z Wawelu w kierunku Rumunii wyrusza konwój z arrasami Zygmunta Augusta, a Muzeum Czartoryskich chowa „Damę z gronostajem” i inne arcydzieła. Do ewakuacji zbiorów szykuje się zresztą niemal cała Europa. Autorka opisuje, jak do podbitych krajów wkraczają wykształceni rabusie na usługach III Rzeszy, czyli historycy sztuki, architekci i muzealnicy, którzy plądrują muzea, kościoły i kolekcje prywatne. W największej w dziejach grabieży zabytków uczestniczą czołowi funkcjonariusze reżimu, wśród nich Hermann Göring i Hans Frank.

Estreicher, dręczony poczuciem, że nieświadomie ułatwił okupantowi wywózkę ołtarza, postanawia go odnaleźć i sprowadzić do kraju. Zajmie mu to sześć lat i będzie wymagało pokonania wielu przeszkód. Książka pokazuje jego pracę dokumentacyjną na emigracji oraz udział w powstaniu międzynarodowej grupy specjalistów chroniących zabytki, znanej jako Monuments Men.

Po wojnie Estreicher przywozi do Krakowa ołtarz Wita Stwosza, obrazy Canaletta, miecz koronacyjny królów polskich, Biblię Gutenberga i setki innych obiektów, a także „Damę z gronostajem”. Grzywacz nie pomija cienia, jaki kładzie się na tym sukcesie: rodzina Czartoryskich nie okazała mu wdzięczności, a londyńska emigracja uznała go za zdrajcę. Książka łączy biografię z historią wojennych rabunków dzieł sztuki i ich powojennej restytucji.