Na południe od brazos

Akcja „Na południe od Brazos” rozgrywa się w latach siedemdziesiątych XIX wieku, u schyłku epoki amerykańskiego pogranicza. Augustus „Gus” McCrae i Woodrow F. Call, dawni Strażnicy Teksasu, prowadzą niewielkie przedsiębiorstwo hodowlane w przygranicznym miasteczku Lonesome Dove. Choć przez lata wspólnie walczyli i patrolowali okolice Rio Grande, różnią się temperamentem: Gus jest rozmowny i skłonny do żartów, natomiast Call pozostaje zdyscyplinowany, zamknięty w sobie i skupiony na obowiązkach.

Ich ustalone życie zmienia przyjazd dawnego towarzysza, Jake’a Spoona. Jego opowieści o możliwościach, jakie czekają ranczerów w Montanie, skłaniają Calla do zorganizowania wyprawy na północ. Celem jest przeprowadzenie wielkiego stada bydła z Teksasu przez rozległe, słabo zasiedlone tereny i założenie rancza. Gus podchodzi do pomysłu z rezerwą, ale ostatecznie wyrusza razem z przyjacielem. Do grupy dołączają ludzie związani z ich przedsiębiorstwem, między innymi doświadczony tropiciel Deets, wierny Pea Eye Parker i młody Newt Dobbs.

Spęd bydła szybko przestaje być wyłącznie przedsięwzięciem handlowym. Uczestnicy muszą mierzyć się z pogodą, rzekami, chorobami, przemocą i nieprzewidywalnością szlaku. Podróż prowadzi przez zmieniające się krajobrazy i społeczności Zachodu, a decyzje podejmowane przez bohaterów wpływają na całą grupę. Równolegle rozwijają się historie osób, które wyruszają z nimi albo przecinają ich drogę. Powieść śledzi ich nadzieje, zobowiązania, niespełnione uczucia i próby rozpoczęcia życia w innym miejscu.

W centrum opowieści pozostaje wieloletnia więź Gusa i Calla. Wspólna przeszłość nie usuwa różnic między nimi, lecz sprawia, że potrafią na sobie polegać w sytuacjach zagrożenia. Wyprawa wystawia na próbę ich przyjaźń, wyobrażenia o odpowiedzialności oraz sposób, w jaki odnoszą się do ludzi zależnych od ich decyzji. McMurtry zestawia osobiste losy bohaterów z przemianą amerykańskiego Zachodu, pokazując zarówno przygodowy wymiar podróży, jak i cenę budowania nowych osad na odległych terenach.

„Na południe od Brazos” łączy western, powieść drogi i rozbudowaną sagę o wielu postaciach. Książka otwiera historię cyklu w kolejności publikacji, choć późniejsze tomy przedstawiają także wcześniejsze losy bohaterów. Fabuła koncentruje się na doświadczeniu podróży, relacjach w grupie, przemocy pogranicza oraz zderzeniu mitu wolnego Zachodu z codziennością ludzi i zwierząt przemierzających szlak.