Matka królów

Bohaterką powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego jest Sonka, czyli Zofia Holszańska, czwarta żona Władysława Jagiełły i matka dwóch przyszłych władców. Poznajemy ją jako kilkunastoletnią dziewczynę niezwykłej urody, wychowywaną na litewskim dworze wielkiego księcia Witolda, gdzie przebywa jako krewna jego żony, księżnej Julianny.

Witold niespodziewanie postanawia wydać Sonkę za mąż za polskiego króla. Ma przy tym własny plan polityczny: chce uczynić z niej narzędzie wpływu na Jagiełłę. Jego ostatecznym celem jest korona, a wraz z nią uniezależnienie Wielkiego Księstwa Litewskiego od Korony Polskiej. Sonka nie zamierza jednak być królową malowaną ani narzędziem w cudzych rękach. Szybko przywiązuje się do męża i do nowej ojczyzny, a zawiedziony Witold zaczyna knuć zemstę.

„Matka królów” z podtytułem „Czasy Jagiełłowe” należy do cyklu powieści historycznych „Dzieje Polski”, w którym Kraszewski przedstawił historię kraju od czasów legendarnych po epokę saską. Józef Ignacy Kraszewski (1812–1887) był jednym z najpłodniejszych pisarzy w dziejach literatury polskiej.