M. Ostatnie dni Europy

„M. Ostatnie dni Europy” to trzeci tom cyklu włoskiego pisarza Antonia Scuratiego poświęconego Benitowi Mussoliniemu i dziejom faszyzmu. Podobnie jak poprzednie części, książka ma formę powieści dokumentalnej: narracja opiera się na faktach i jest przeplatana fragmentami źródeł z epoki – dzienników, listów, przemówień i dokumentów urzędowych.

Akcja zaczyna się 3 maja 1938 roku, gdy Mussolini wraz z królem Wiktorem Emanuelem III i ministrem spraw zagranicznych Galeazzem Ciano oczekuje w Rzymie na przyjazd Hitlera. Kilka tygodni wcześniej Niemcy dokonały aneksji Austrii; Włochy opuściły Ligę Narodów, a reżim przygotowuje ustawy rasowe.

Scurati pokazuje, jak Duce, przekonany, że zdoła wpływać na Führera, krok po kroku wiąże faszystowskie Włochy z nazistowskimi Niemcami – aż po pakt stalowy i decyzję o przystąpieniu do wojny w 1940 roku. Ważną postacią jest Ciano, zięć dyktatora, którego wątpliwości wobec obranego kursu narastają, lecz nie przekładają się na skuteczny sprzeciw.

Autor rekonstruuje mechanizmy władzy i złudzenia jej uczestników, a zarazem nastroje zwykłych Włochów, którzy wiadomość o wojnie przyjmują bez entuzjazmu, z dominującym poczuciem strachu. Książka nie usprawiedliwia bohatera – jest krytycznym studium dyktatury i odpowiedzialności za katastrofę.

Polskie wydanie w twardej oprawie ukazało się w przekładzie Aliny Pawłowskiej-Zampino. Tom można czytać jako kontynuację wcześniejszych części; zainteresuje czytelników prozy historycznej i osób ciekawych genezy II wojny światowej.