M. Koniec i początek

Piąta i ostatnia część powieściowego cyklu Antonia Scuratiego o Benicie Mussolinim. Opowiada o tragicznym końcu dyktatury i o początku wolności dla Włoch i całej Europy.

Akcja zaczyna się 28 lipca 1943 roku, krótko po obaleniu Duce przez Wielką Radę Faszystowską. Mussolini zostaje zesłany na wyspę Ponza, na której reżim od lat przetrzymywał opozycjonistów. Stracił wszystko, łącznie z nadzieją. Sytuacja odmienia się jednak diametralnie, gdy uwalniają go w błyskawicznej akcji komandosi z III Rzeszy. Wkrótce staje na czele marionetkowej Włoskiej Republiki Socjalnej.

W tym ostatnim zrywie Mussolini pogrąża kraj w jeszcze głębszym mroku. Sześćset dni między wrześniem 1943 a kwietniem 1945 roku to okres narastającej przemocy: legionu Muti i bandy Kocha, siejących terror w miastach, polowania na Żydów oraz nalotów dywanowych.

Ostatni akt rozgrywa się w Mediolanie. W toczącej się tam wojnie domowej nienawiść i okrucieństwo sięgają szczytu, zarówno po stronie faszystowskich oprawców, którzy torturują i mordują niewinnych ludzi, jak i po stronie partyzantów z Patriotycznych Grup Działania (GAP).

Scurati pokazuje koniec imperium i człowieka, który naznaczył krwią nowożytne Włochy. Razem z nim upadają pierwszoplanowe postacie epoki faszystowskiej i ich poplecznicy: jedni uciekają, inni trwają przy Duce do ostatniej chwili, jeszcze inni zręcznie zmieniają barwy, by po wojnie uniknąć rozliczenia związków z reżimem.

W tym apokaliptycznym zmierzchu powoli, lecz nieustępliwie kiełkuje demokracja i nowy porządek świata. Powieść przełożyła Alina Pawłowska-Zampino.