Krach

„Krach” to autobiograficzna proza francuskiego pisarza Édouarda Louisa, w której autor próbuje zrozumieć życie i przedwczesną śmierć swojego starszego brata. Książka wpisuje się w cykl utworów poświęconych rodzinie Louisa i środowisku robotniczej północy Francji, z którego się wywodzi.

Brat narratora przez większość życia żył marzeniami. Dorastając w biedzie, w świecie, gdzie nacisk społeczny przejawiał się często jako ograniczanie własnych pragnień, wyobrażał sobie, że zostanie sławnym rzemieślnikiem artystą, konserwatorem zabytków na miarę dawnych budowniczych katedr, że będzie podróżował i dorobi się majątku. Marzył też, że wróci do niego biologiczny ojciec, który go porzucił.

Żaden z tych planów się nie powiódł. Pragnął wyrwać się z szarej codzienności, ale nikt nie nauczył go, jak to zrobić, a jego własne zachowanie, agresja i sposób traktowania partnerek oraz innych ludzi, skazywało kolejne próby na niepowodzenie. Ucieczką stały się hazard i alkohol. Po latach porażek i depresji zmarł samotnie w wieku trzydziestu ośmiu lat w swojej kawalerce.

Louis nie idealizuje bohatera. Pisze o człowieku, który budził niechęć otoczenia, bywał brutalny, mizoginiczny i homofobiczny, a z którym on sam, jako osoba homoseksualna, miał trudną relację. Pyta jednak, gdzie zaczyna się zrozumienie i jak daleko może sięgać oraz na ile indywidualna klęska jest skutkiem warunków społecznych, a na ile osobistych wyborów.

Szukając odpowiedzi, autor rozmawia z rodzeństwem, matką i dawnymi partnerkami brata, sięga po prace pisarzy i psychoanalityków, wreszcie przygląda się własnej roli w tej historii. Z zestawionych wspomnień, relacji i analiz powstaje portret życiowego bankructwa, a zarazem próba przywrócenia zmarłemu godności i gest wybaczenia.

Książka, podobnie jak wcześniejsze utwory Louisa, łączy osobiste świadectwo z refleksją socjologiczną nad biedą, przemocą i dziedziczeniem wykluczenia. Porusza tematy uzależnienia, przemocy domowej, depresji i śmierci. Z francuskiego przełożyła Joanna Polachowska.