Kopalnia soli "Wieliczka". Od dziś do miocenu

Książka z serii „Nauka dla Ciekawych” jest subiektywną kroniką mniej więcej ostatnich stu lat dziejów Kopalni Soli „Wieliczka”. Autorzy prowadzą czytelnika wstecz – od czasów współczesnych do wydarzeń sprzed wieków, a w końcu do epoki, w której powstało samo złoże. Pierwsze rozdziały dotyczą lat 2011–2014, a ostatnie sięgają roku 1913.

Wieliczka leży tuż obok Krakowa. Dziś to sąsiedztwo ułatwia przyjazd turystom, a dawniej sprzyjało transportowi soli, nazywanej „białym złotem”. Złoża soli kamiennej odkryto tu w połowie XIII wieku, co dało początek królewskiemu przedsiębiorstwu. Kopalnia działa nieprzerwanie od średniowiecza i należy do najstarszych firm w Europie.

Kolejne rozdziały, uporządkowane według lat, przedstawiają wybrane karty z historii kopalni. Autorzy piszą między innymi o podsadzaniu niezabytkowych wyrobisk i zabezpieczaniu zabytkowych komór, o ruchu turystycznym sprzed stu lat oraz o zagrożeniu wodnym i sposobach walki z nim. Opisują dzieje kopalni otworowej w Baryczy, warzelnię wielicką, a także leczenie w podziemiach kopalni, czyli subterraneoterapię, i lecznicze właściwości solanki. Wspominają ludzi związanych z kopalnią, w tym Brożka, Germana i Borlacha, oraz doktora Feliksa Boczkowskiego i jego marzenie o leczeniu chorych w wielickich podziemiach.

W książce nie brakuje opowieści o sławnych gościach, którzy schodzili pod ziemię, o kaplicach wykutych w soli i zbudowanych z drewna, o górniczych legendach i duchach w kopalnianym mroku. Autorzy przybliżają też Groty Kryształowe i historię ich odkrycia, dawne urządzenia wydobywcze, metody ługowania soli, życie górniczej braci i strój wielickiego górnika, a także handel solą i dawne solne szlaki.

Ważną część publikacji stanowi opis procesów geologicznych, które doprowadziły do powstania złoża. Około 13 milionów lat temu, w miocenie, morze wypełniało zapadlisko przedkarpackie. W ciepłym i suchym klimacie woda parowała, a na dnie osadzały się kolejne warstwy soli. Później ruchy górotwórcze, w wyniku których powstały Karpaty, sfałdowały pokłady soli i ułożyły je w łuski nachylone ku północy. Górną część złoża tworzą bryły soli zmieszane z innymi skałami.

Opowieść o kopalni wzbogacają liczne anegdoty i ciekawostki. Na końcu książki zamieszczono słownik, w którym wyjaśniono pojęcia górnicze i geologiczne. Publikacja jest przeznaczona dla czytelników zainteresowanych historią, geologią i dziedzictwem Wieliczki.