1 K. Tysiąc skarbów Krakowa. Dzieje i sztuka

Monumentalny album wydany przez Międzynarodowe Centrum Kultury, który opowiada dzieje Krakowa na nowo, przez pryzmat najcenniejszych obiektów dziedzictwa materialnego przechowywanych w krakowskich kolekcjach publicznych, kościelnych i prywatnych. Publikacja jest próbą zbudowania nowej narracji o mieście, uwzględniającej aktualny, nierzadko szybko zmieniający się stan badań nad jego historią i tradycją.

Książka jest wynikiem ponad trzyletniej pracy badawczej, podjętej z inspiracji Urzędu Miasta Krakowa. Zespół specjalistów zaproszonych do współpracy przez prof. Jacka Purchlę dokonał wyboru tytułowych skarbów, a rezultatem jest tom przedstawiający ponad tysiącletnią historię miasta oraz jego złożoną, wielokulturową tożsamość. W gronie autorów znaleźli się między innymi Andrzej Chwalba, Michał Niezabitowski, Zdzisław Noga, Krzysztof Stopka, Waldemar Łazuga i Marek Walczak.

Zaprezentowane obiekty pochodzą z różnych epok, od czasów najdawniejszych po współczesność. Autorzy nie ograniczyli się do zabytków i dzieł sztuki najwyższej klasy: uwzględnili także cenne układy urbanistyczne, istotne dla Krakowa zjawiska kulturowe i dziedzictwo niematerialne. Obok dzieł ikonicznych, takich jak ołtarz Wita Stwosza, „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci czy „Hołd pruski” Jana Matejki, w albumie pojawiają się przykłady mniej oczywiste. Taki dobór pozwala pokazać Kraków nie tylko jako dawną stolicę i miasto królewskich nekropolii, lecz także jako żywy ośrodek, którego dziedzictwo tworzyły kolejne pokolenia mieszkańców różnych narodowości i wyznań.

Należą do nich krakowskie szopki, kolekcja niemieckich samolotów w Muzeum Lotnictwa Polskiego, przechowywany w Bibliotece Jagiellońskiej zbiór autografów muzycznych Mozarta, Beethovena i Bacha, mozaika na ścianie wieżowca Biprostal oraz rysunki Andrzeja Mleczki. Dzięki temu obraz miasta wykracza poza utarty kanon i obejmuje również XX wiek oraz kulturę popularną.

Materiał podzielono na sześć rozdziałów ułożonych chronologicznie. W każdym głos zabierają dwaj specjaliści. Historyk kreśli szerokie tło epoki, omawiając zagadnienia polityczne, religijne, ekonomiczne i społeczne, natomiast historyk sztuki uzupełnia ten obraz o syntezę dziejów szeroko rozumianej kultury artystycznej. Szczególną rolę odgrywa dwadzieścia tak zwanych kapsuł, czyli odrębnych tekstów poświęconych pojedynczym obiektom lub przejawom dziedzictwa niematerialnego. Same skarby zebrano w katalogach umieszczonych po każdym rozdziale, które składają się na bardzo bogaty materiał ilustracyjny. Układ ten sprawia, że każdą epokę można poznać zarówno od strony wydarzeń, jak i pozostawionych przez nią dzieł.

Ważną zasadą przyjętą przez autorów jest umieszczanie obiektów w kontekście historii miasta, a nie według daty ich powstania. Piętnastowieczna „Dama z gronostajem” trafiła więc do rozdziału o dziewiętnastowiecznym kolekcjonerstwie, a nagrobek królowej Jadwigi został opisany przy okazji prac konserwatorskich prowadzonych w katedrze na Wawelu na początku XX wieku. Zabieg ten pokazuje, że znaczenie dzieła dla miasta nie zawsze pokrywa się z chwilą, w której powstało.

Album można czytać na kilku poziomach. Tekst stanowi syntezę historii i sztuki Krakowa, a ilustracje pełnią funkcję przewodnika po kolekcjach i poszczególnych zabytkach. Staranna forma edytorska, profesjonalne fotografie oraz wnikliwe, a przy tym przystępne teksty sprawiają, że publikacja jest adresowana zarówno do znawców i miłośników dziejów miasta, jak i do szerszego grona czytelników, którzy chcą lepiej zrozumieć fenomen Krakowa.