Jak szkoła nas ogłupia. Ukryty cel przymusowej edukacji

Zbiór esejów Johna Taylora Gatto, amerykańskiego nauczyciela, który przez niemal trzydzieści lat pracował w szkołach publicznych Nowego Jorku i był kilkakrotnie nagradzany tytułem nauczyciela roku. Książka, wydana po raz pierwszy w 1992 roku, należy do najbardziej znanych krytyk obowiązkowego szkolnictwa i jest często przywoływana przez zwolenników edukacji domowej oraz alternatywnej.

Punktem wyjścia jest obserwacja, że dzieci rodzą się ciekawe świata, zadają mnóstwo pytań i chętnie próbują nowych rzeczy, a po kilkunastu latach nauki ta ciekawość często zanika. Gatto twierdzi, że głównym problemem nie są słabi nauczyciele, niedofinansowanie ani źle ułożony program. Jego zdaniem źródło kłopotów tkwi w samym instytucjonalnym modelu szkoły, który osłabia chęć poznawania i poczucie odpowiedzialności, a w ich miejsce wprowadza bierność, konformizm i zależność od cudzych ocen. W rezultacie – jak dowodzi – szkoła kształci raczej posłusznych pracowników niż samodzielnie myślących obywateli.

W kolejnych tekstach autor opisuje „ukryty program” lekcji, dzwonków, ocen i egzaminów, który według niego zamienia ciekawość w obowiązek, a samodzielność w posłuszeństwo. Książka nie jest jednak wyłącznie oskarżeniem. Gatto pisze z pasją i humorem i wyraża przekonanie, że możliwości dzieci są znacznie większe, niż zwykło się od nich oczekiwać, a inicjatywa i przedsiębiorczość są naturalnymi cechami człowieka, które edukacja powinna wspierać.

Publikacja prezentuje wyraziste, polemiczne stanowisko autora, oparte na osobistym doświadczeniu i realiach szkolnictwa amerykańskiego; warto czytać ją jako głos w dyskusji o celach i kształcie edukacji, obok ujęć badawczych i innych opinii. Zainteresuje rodziców, nauczycieli i osoby śledzące spory o reformę szkoły.