Grzeszni artyści

„Grzeszni artyści” Beaty Lejman to popularnonaukowa książka o malarzach i o tym, jak przez stulecia zmieniał się stosunek społeczeństwa do ich życia prywatnego, przewinień i słabości. Autorka, historyczka sztuki związana z Muzeum Narodowym we Wrocławiu i specjalistka od malarstwa europejskiego, od lat bada biografie twórców i w tej publikacji zestawia je w szerszy obraz.

Punktem wyjścia jest pytanie, które stawiano już w starożytności: czy artyści grzeszą bardziej niż inni i czy wolno im więcej. Lejman pokazuje, w jaki sposób z biegiem czasu twórcy zyskali szczególną pozycję, pewien rodzaj autonomii, a nieraz także poczucie bezkarności. Wyjaśnia, skąd wzięło się pojęcie geniusza i dlaczego niektóre dzieła zaczęto nazywać arcydziełami, a więc jak powstawał język, którym do dziś opisujemy sztukę.

Głównymi bohaterami są malarze dobrani tak, by ich losy pozwoliły przedstawić możliwie wiele zagadnień z historii sztuki. W książce pojawiają się postaci o bardzo różnych temperamentach i drogach życiowych: szaleńcy i dyplomaci, intelektualiści, ulubieńcy władców oraz buntownicy występujący przeciw regułom swojej epoki. Autorka opisuje ich zmagania z ograniczeniami, dążenie do zrozumienia tajemnicy życia i poszukiwanie jego sensu, nie pomijając ciemnych stron biografii.

Każdy z twórców został pokazany na tle kultury, która go ukształtowała, wraz z jej lękami i obsesjami. Jednym z omawianych motywów jest utrwalony w sztuce ideał pięknej, młodej i martwej kobiety. Lejman zagląda pod powierzchnię oficjalnych życiorysów i zastanawia się, co mówią one o wartościach danego czasu, o granicach wolności twórczej i o relacji między dziełem a moralnością jego autora.

Książka ma charakter eseistyczny. Zachęca, by w biografiach dawnych mistrzów szukać nie tylko sensacji, lecz także wiedzy o ludzkiej psychice i o nas samych. Ukazała się w twardej oprawie, w serii albumowych wydań wydawnictwa SBM, i jest przeznaczona dla czytelników zainteresowanych historią sztuki, biografistyką oraz dziejami kultury europejskiej.