Faidros

„Faidros” to jeden z najbardziej znanych dialogów Platona (ok. 427 – ok. 347 p.n.e.), powstały prawdopodobnie około 370 roku p.n.e., w średnim okresie twórczości filozofa, w podobnym czasie co „Uczta” i „Państwo”. Z „Ucztą” łączy go także tematyka: oba utwory poświęcone są miłości.

Akcja toczy się za murami Aten. Sokrates spotyka młodego Faidrosa, który wraca z wysłuchania mowy retora Lizjasza. Rozmówcy siadają nad strumieniem, w cieniu platanu. To jedyny dialog Platona, w którym Sokrates przebywa poza miastem, wśród przyrody, choć sam przyznaje, że to ludzie, a nie drzewa, mają mu coś do powiedzenia.

W dialogu padają trzy mowy o miłości. Pierwszą jest odczytana przez Faidrosa mowa Lizjasza, dowodząca, że należy raczej sprzyjać temu, kto nie kocha, niż zakochanemu. Sokrates odpowiada na nią własną mową w podobnym duchu, po czym ją odwołuje i wygłasza drugą, w której chwali miłość jako dar bogów i jeden z rodzajów boskiego szaleństwa. Właśnie w niej pojawia się słynny obraz duszy jako woźnicy kierującego zaprzęgiem dwóch skrzydlatych koni, szlachetnego i nieposłusznego, a także rozważania o nieśmiertelności duszy.

Druga część rozmowy dotyczy sztuki przemawiania: Sokrates zastanawia się, kiedy retoryka ma wartość, i wskazuje, że musi się opierać na prawdzie i znajomości ludzkiej duszy. Dialog kończy się rozważaniami o piśmie, w tym opowieścią o egipskim bogu Teucie, który ofiarował ludziom litery. Sokrates ma wobec pisma stosunek sceptyczny i przedkłada nad nie żywą rozmowę.

Przekład i przedmowa: Leopold Regner.