Czy będziesz wiedział, co przeżyłeś

Wznowienie zbioru esejów Marii Janion, wybitnej historyczki literatury i badaczki romantyzmu, wydanego po raz pierwszy w 1996 roku. Tom zawiera między innymi „Zmierzch paradygmatu”, jeden z najważniejszych i najczęściej przywoływanych polskich tekstów humanistycznych napisanych po 1989 roku. Autorka, nauczycielka kilku pokoleń polskich humanistów, należała do najbardziej wpływowych intelektualistek swoich czasów.

Janion analizuje paradygmat romantyczno-symboliczny, który przez długi czas kształtował polską tożsamość zbiorową, i zastanawia się nad jego miejscem w nowej rzeczywistości europejskiej oraz w obliczu gwałtownej ekspansji kultury masowej. W miejsce tego wzorca proponuje sięgnięcie po goetheańską ideę Bildung, czyli kształcenia nastawionego na formowanie dojrzałej osobowości. Świadoma i krytyczna jednostka jest bowiem według niej fundamentem demokracji.

W przypisie dołączonym do wydania z 2018 roku Janion wraca do swojej diagnozy, która bywała odczytywana jako ogłoszenie definitywnego końca romantyzmu lub traktowana jak hasło. Podkreśla, że zmierzch nie oznacza końca, i wskazuje, że w nowych okolicznościach groźniejsze od trywializacji kultury staje się wykorzystywanie romantycznych mitów i symboli jako narzędzi przemocy.