Bunt mas i teksty pokrewne

„Bunt mas” to najbardziej znane dzieło hiszpańskiego filozofa José Ortegi y Gasseta (1883–1955). Esej ukazywał się w odcinkach na łamach dziennika „El Sol” w 1929 roku, a w formie książkowej wydano go w 1930 roku. Ortega był wówczas profesorem metafizyki w Madrycie i angażował się w życie polityczne. Po wybuchu wojny domowej, jako przeciwnik zarówno faszyzmu, jak i komunizmu, na ponad dekadę opuścił Hiszpanię.

Tytułowe pojęcie stało się powszechnie używanym określeniem zjawiska charakterystycznego dla XX wieku. Autor opisuje pochodzenie i cechy człowieka masowego oraz to, w jaki sposób masy zdobyły wpływ na życie społeczne i władzę. Podział na ludzi wymagających od siebie więcej i człowieka-masę nie ma według Ortegi charakteru klasowego, lecz przebiega w sferze mentalności. Krytyka filozofa szczególnie mocno dotyka wykształconego mieszczanina, zwłaszcza zadowolonego z siebie specjalisty, przekonanego, że kompetencje w jednej dziedzinie dają mu prawo do wypowiadania się o wszystkim.

Ortega łączy rozwój tego zjawiska z utratą świadomości historycznej w epoce gwałtownego postępu technicznego. Człowiek masowy przejmuje styl życia i władzę dawnych elit, korzystając z osiągnięć liberalnej demokracji, a konformizm tłumu tłumi odmienność i wybitność. Zdaniem autora tak rozumiana władza mas zagraża ciągłości cywilizacji.

Tom uzupełniają późniejsze teksty z 1937 roku, powstałe w okresie politycznych katastrof w Europie, w których Ortega formułuje idee zjednoczonej wspólnoty europejskiej, wolnej od nacjonalizmów.