Budowanie świata

Monografia Tomasza Mańkowskiego (1926–2012), architekta i pedagoga, wydana w dziesiątą rocznicę jego śmierci. Michał Wiśniewski przedstawia życie i twórczość bohatera na tle dziejów polskiej architektury, wyjątkowo skomplikowanych za sprawą politycznej historii kraju. Wstęp „Architekt w poszukiwaniu wolności” napisał prof. Jacek Purchla, a posłowie „Ostatni Mohikanin” córka architekta Ewa Mańkowska-Grin i jej mąż Irek Grin. Odsłania ono tragiczne losy rodziny Eibenschützów: w czasie II wojny światowej zagładzie uległ świat młodości bohatera, który cudem przeżył, tracąc większość rodziny i szkolnych przyjaciół.

Losy Mańkowskiego układają się w alternatywną historię polskiej architektury. Zaczynał w Krakowie w czasach budowy Nowej Huty, ale ominął go socrealizm. Uczył projektowania budynków mieszkalnych, a zamiast blokowisk promował domy jednorodzinne. Mieszkał za żelazną kurtyną, a mimo to w latach 60. pracował w Filadelfii u Louisa Kahna. Wcześnie odkrył postmodernizm, nie wyrzekając się modernizmu. Po upadku PRL zaprosił przyjaciół z Polski i zagranicy, między innymi Mario Bottę i Fumihiko Makiego, do projektu eksperymentalnego ośrodka opiekuńczego, Wioski Dziecięcej w Rajsku pod Oświęcimiem.

Mańkowski interesował się prefabrykacją, projektowaniem modułowym i formami geometrycznymi, a od początku lat 80., pod wpływem pobytów w Wenecji i japońskiej Tsukubie, coraz większą wagę przywiązywał do kontekstu i różnorodności. Już w 1957 roku wspólnie z Jerzym Sztarkiem zaprojektował lekkie drewniane domy dla rodzin górniczych na Śląsku. W latach 50. brał udział w konkursach architektonicznych, między innymi na polski pawilon na wystawę światową w Brukseli i na kościół Miłosierdzia Bożego w Kaliszu, za który otrzymał drugą nagrodę. Od 1963 roku kierował budową Miasteczka Studenckiego AGH w Krakowie, zaprojektowanego dla ponad dziesięciu tysięcy osób. Z Dariuszem Kozłowskim stworzył Kolegium Polonijne Uniwersytetu Jagiellońskiego w Przegorzałach, z Piotrem Wróblem siedzibę Radia Kraków, otwartą w 1999 roku, a pod koniec lat 70. przygotował program budownictwa mieszkaniowego dla Iraku.

Przez dziesięciolecia związany był z Politechniką Krakowską, którą ukończył w 1954 roku. Kierował Zakładem Projektowania Budynków Mieszkalnych, był prodziekanem, a następnie dyrektorem Instytutu Projektowania Architektonicznego. W 1980 roku uzyskał tytuł profesora. Wypromował setki magistrów i kilkunastu doktorów, a do jego uczniów należą między innymi Dariusz Kozłowski, Krzysztof Ingarden, Piotr Lewicki, Kazimierz Łatak i Piotr Wróbel. Jego twórczości poświęcona była także wystawa w Muzeum Architektury we Wrocławiu.

Michał Wiśniewski jest historykiem architektury, absolwentem historii sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim i architektury na Politechnice Krakowskiej, stypendystą Fulbrighta na Uniwersytecie Columbia. Pracuje na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie i w Międzynarodowym Centrum Kultury. Jest autorem publikacji o architekturze Krakowa i Polski XIX i XX wieku, w tym monografii Ludwika Wojtyczki i Adolfa Szyszko-Bohusza, oraz członkiem zarządu Fundacji Instytut Architektury.