Barca. Powstanie i upadek klubu, który kształtował nowoczesną piłkę nożną

Reportaż Simona Kupera, dziennikarza „Financial Times” i współautora „Futbonomii”, poświęcony FC Barcelonie: jej drodze na szczyt światowego futbolu oraz kryzysowi, w jaki popadła na przełomie drugiej i trzeciej dekady XXI wieku. Autor przyznaje, że zamierzał opisać historię sukcesu, lecz w trakcie pracy musiał dopisać także rozdziały o schyłku i upadku.

Barcelona jest jednym z najpopularniejszych klubów sportowych na świecie i zarazem organizacją o ogromnym zasięgu: śledzą ją setki milionów osób w mediach społecznościowych, a stadion Camp Nou odwiedzają co roku miliony gości. Jej dewiza „więcej niż klub” odsyła do roli, jaką odgrywa w życiu Katalonii. Kuper przypomina, że nie zawsze tak było, i pokazuje, jak w ciągu mniej więcej trzydziestu lat lokalna drużyna przekształciła się w globalnego potentata oraz wzór sportowej doskonałości.

Znaczną część książki zajmuje opis tego, jak klub działa od środka. Autor przedstawia jego strukturę organizacyjną i model własności oparty na członkach stowarzyszenia, którzy wybierają prezesa. Omawia pracę trenerów, sztabu medycznego, analityków i dietetyków, a także funkcjonowanie akademii La Masia, z której wyszło pokolenie piłkarzy decydujących o największych triumfach drużyny.

Osobne miejsce zajmują dwie postaci, które najmocniej wpłynęły na tożsamość klubu. Pierwszą jest Johan Cruyff, najpierw piłkarz, a potem trener, który przeniósł do Barcelony holenderską filozofię gry opartą na posiadaniu piłki, grze pozycyjnej i szkoleniu młodzieży według jednego wzorca. Drugą jest Lionel Messi, wokół którego przez kilkanaście lat budowano drużynę i którego pozycja z czasem zaczęła kształtować decyzje sportowe oraz finansowe całej instytucji.

Kuper rekonstruuje okres największych sukcesów, w tym lata pracy Pepa Guardioli, i wyjaśnia, co sprawiło, że styl Barcelony stał się punktem odniesienia dla trenerów i klubów na całym świecie. Zwraca uwagę na ciągłość idei przekazywanych między kolejnymi pokoleniami szkoleniowców oraz na znaczenie codziennych, pozornie drobnych praktyk: sposobu treningu, odżywiania, regeneracji i analizy danych.

Druga część opowieści dotyczy przyczyn kryzysu. Autor opisuje rosnące wydatki na płace, kosztowne i nietrafione transfery, starzenie się trzonu zespołu, zaniedbanie własnej akademii oraz błędy kolejnych zarządów. Pokazuje, jak zadłużenie i pandemia obnażyły słabości modelu, który przez lata przynosił trofea, i dlaczego klub stanął przed groźbą utraty dotychczasowej pozycji.

FC Barcelona, podobnie jak wiele wielkich organizacji, niechętnie dopuszcza do swoich kulis osoby z zewnątrz. Kuper, piszący o piłce nożnej i o katalońskim klubie od kilkudziesięciu lat, uzyskał jednak szeroki dostęp do jego pracowników, działaczy i byłych zawodników. Książka opiera się na licznych rozmowach oraz na obserwacjach poczynionych podczas wizyt w ośrodku treningowym i siedzibie klubu.

Autor pisze w osobistym tonie, łącząc relację reportera z analizą ekonomiczną i społeczną. Traktuje Barcelonę nie tylko jako drużynę piłkarską, lecz także jako zjawisko kulturowe i polityczne, związane z historią Katalonii, jej aspiracjami i mieszczańską elitą miasta. Dzięki temu publikacja wykracza poza ramy typowej monografii klubowej.

Książka może zainteresować zarówno kibiców, którzy chcą lepiej zrozumieć mechanizmy stojące za sukcesami i porażkami swojej drużyny, jak i czytelników ciekawych tego, jak zarządza się współczesnym klubem sportowym działającym na skalę globalną. Jest przy tym napisana w sposób przystępny dla osób, które nie śledzą futbolu na co dzień.

W kolejnych rozdziałach powracają pytania o to, czy wielkość klubu da się zaplanować, ile zależy od jednostek, a ile od systemu, oraz czy instytucja kierowana przez wybieralnych działaczy potrafi podejmować długofalowe decyzje. Kuper nie daje prostych odpowiedzi, lecz zestawia relacje świadków z danymi finansowymi i sportowymi, pozostawiając ocenę czytelnikowi.

Polski przekład jest dziełem Bartosza Sałbuta. Niniejsza edycja to trzecie wydanie książki na polskim rynku.