Zrozumieć Feliksa. Tom II

Drugi tom dwuczęściowej pracy Zoltána Fördősa poświęconej Feliksowi Dzierżyńskiemu kontynuuje próbę przedstawienia jego postaci w sposób odmienny od utrwalonego w powszechnej świadomości. Autor wychodzi z założenia, że wizerunek Dzierżyńskiego został w znacznym stopniu zniekształcony przez nieprawdziwe relacje, i stawia sobie za cel zweryfikowanie ich na podstawie dokumentów. Obie części stanowią jedną całość, a pełny obraz przedstawionej biografii wyłania się dopiero z ich łącznej lektury.

Za główne źródło zniekształceń autor uznaje biografię pióra Ronikiera, która według niego zawiera epizody nigdy niemające miejsca. Fördős przypomina, że pisarz oparł swoją opowieść na faktach z życia Dzierżyńskiego, którymi w zaufaniu podzieliła się z nim siostra Feliksa, Aldona, a która później żałowała tego kroku i rozważała wytoczenie mu procesu, lecz ostatecznie z niego zrezygnowała. Krytycznie odnosi się także do tez publicystycznych doktora Jerzego Jaśkowskiego dotyczących rzekomej podmiany rodziny Dzierżyńskich.

Autor zestawia te relacje z publikacjami i materiałami archiwalnymi, które jego zdaniem kreślą spójny obraz rewolucjonisty jako człowieka pracowitego, wymagającego, lojalnego i wrażliwego. Przedstawia historię rodziny Dzierżyńskiego, jego młodzieńcze plany zostania księdzem oraz działalność w socjaldemokratycznych partiach Królestwa Polskiego i Litwy, a następnie w kręgu bolszewików, rozpoczętą w wieku osiemnastu lat. W narrację wplecione są listy pisane do bliskich, przywoływane zgodnie z chronologią wydarzeń.

Wiele miejsca zajmują lata konspiracji: ponad jedenaście lat spędzonych w więzieniach, aresztach i na zesłaniach, ucieczki z Syberii oraz wymykanie się carskiej Ochranie, a także wywiadom Niemiec i Szwajcarii. Książka omawia również rolę Dzierżyńskiego jako twórcy radzieckich służb specjalnych oraz jego późniejszą działalność w dziedzinie transportu i przemysłu, a także przedstawia jego najbliższe otoczenie i ludzi, z którymi współpracował.

Praca opiera się przede wszystkim na dokumentach i źródłach rosyjskojęzycznych, które autor samodzielnie przełożył, ponieważ nie miał dostępu do archiwów KGB. Fördős zaznacza, że jego opracowanie nie wyczerpuje tematu, i wskazuje na pomoc historyka Aleksandra Plechanowa w dotarciu do części materiałów.