Zdążyć przed Panem Bogiem

„Zdążyć przed Panem Bogiem” powstało z rozmów Hanny Krall z Markiem Edelmanem, jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim w kwietniu 1943 roku. Reporterka zapisuje jego wspomnienia o Zagładzie, działalności Żydowskiej Organizacji Bojowej oraz ludziach podejmujących decyzje w warunkach skrajnego zagrożenia. Narracja unika monumentalnego tonu i koncentruje się na konkretnych osobach, ich wyborach i sposobach zachowania godności.

Edelman opowiada o codzienności getta, deportacjach, przygotowaniach do walki i przebiegu powstania. Przywołuje powstańców, członków podziemia, zakonnice i osoby, które próbowały ratować innych. Wspomnienia pokazują różne reakcje na przemoc i świadomość nadchodzącej śmierci, a także trudność późniejszego opowiadania o wydarzeniach wymykających się prostym ocenom.

Drugim ważnym tematem książki jest medycyna. Po wojnie Edelman został lekarzem kardiologiem i pracował między innymi z profesorem Janem Mollem, jednym z twórców polskiej kardiochirurgii. Opowiada o pacjentach, operacjach i decyzjach podejmowanych przez zespoły lekarskie. Ratowanie życia przedstawia jako próbę wydłużenia czasu człowieka wtedy, gdy choroba zagraża jego istnieniu.

Wojenne wspomnienia i doświadczenie kliniczne tworzą wspólną refleksję o granicy między życiem a śmiercią. Edelman zastanawia się nad znaczeniem godnej śmierci, ale równie mocno podkreśla wartość każdego dodatkowego dnia życia. Książka nie oddziela historii od późniejszej biografii rozmówcy: doświadczenie getta wpływa na jego pracę lekarza, stosunek do pacjentów i odpowiedzialność za innych.

Reportaż Hanny Krall jest zarazem świadectwem historycznym, portretem Marka Edelmana i opowieścią o pamięci. Oszczędny styl oraz montaż rozmów, wspomnień i scen z życia szpitala tworzą wielowarstwowy obraz polskich Żydów, powstania w getcie warszawskim oraz powojennej medycyny. Niniejsze wydanie ukazało się w miękkiej oprawie nakładem Wydawnictwa Literackiego.