Zaprzeczanie śmierci

„Zaprzeczanie śmierci” to najważniejsza praca amerykańskiego antropologa kultury Ernesta Beckera, opublikowana w 1973 roku i nagrodzona Pulitzerem. Autor stawia w niej tezę, że świadomość własnej śmiertelności jest podstawowym źródłem ludzkiego lęku, a znaczna część kultury i indywidualnych dążeń służy jego tłumieniu.

Becker opisuje człowieka jako istotę rozdartą między cielesnością, która skazuje go na przemijanie, a zdolnością do myślenia symbolicznego, pozwalającą wykraczać poza biologię. Odpowiedzią na to napięcie są „projekty nieśmiertelności”: akty heroizmu, twórczość i osiągnięcia, przynależność do wspólnoty, religia. Dzięki nim jednostka zyskuje poczucie, że uczestniczy w czymś trwalszym niż ona sama.

Wywód opiera się na krytycznej lekturze psychoanalizy. Autor reinterpretuje Freuda, przesuwając akcent z seksualności na lęk przed śmiercią, i sięga po myśl Ottona Ranka oraz Sørena Kierkegaarda. W tym świetle analizuje charakter człowieka, mechanizmy przeniesienia, zjawisko przywództwa oraz zaburzenia psychiczne, rozumiane jako nieudane sposoby radzenia sobie z egzystencjalną trwogą.

Książka wywarła duży wpływ na nauki społeczne. Stała się inspiracją dla teorii opanowywania trwogi (terror management theory), rozwijanej przez psychologów społecznych i sprawdzanej w licznych badaniach empirycznych, a jej tezy są przywoływane w antropologii, filozofii i kulturoznawstwie.

Praca ma charakter interdyscyplinarny i eseistyczny; jej wnioski bywają różnie odczytywane i pozostają przedmiotem dyskusji. Skłania do rewizji utrwalonych przekonań kulturowych i religijnych oraz do własnego namysłu nad problemem śmierci.

Polskie wydanie ukazało się w przekładzie Agnieszki Trąbki. Książka jest adresowana do psychologów, filozofów, antropologów i studentów tych kierunków, a także do czytelników zainteresowanych problematyką egzystencjalną.