Zaprogramuj swój mózg na nowo. Nawyki, które odmienią twoje życie

„Zaprogramuj swój mózg na nowo. Nawyki, które odmienią twoje życie” to poradnik Johna B. Ardena, amerykańskiego psychologa klinicznego z ponad czterdziestoletnim doświadczeniem. Autor przekłada ustalenia neuronauki, psychologii i nauk o zdrowiu na praktyczne strategie, które mają pomagać w trwałej zmianie sposobu myślenia, reagowania i działania. Książka ukazała się w serii „Psyche / Soma”.

Podstawą wywodu jest neuroplastyczność, czyli zdolność mózgu do reorganizowania się i tworzenia nowych połączeń przez całe życie. Wynika z niej, że utrwalone schematy nie są dane raz na zawsze i można je stopniowo przebudowywać. Arden odwołuje się również do badań z zakresu epigenetyki, według których codzienne wybory wpływają na ekspresję genów: sprzyjają aktywności jednych i wyciszaniu innych.

Pierwszym narzędziem proponowanym w poradniku jest metoda FEED, opisująca cztery etapy kształtowania nowych ścieżek neuronalnych: skupienie uwagi na tym, co chce się zmienić, wysiłek potrzebny do powtarzania nowego zachowania, bezwysiłkowość, która pojawia się, gdy czynność staje się automatyczna, oraz zdecydowanie, pozwalające utrzymać nawyk mimo zmęczenia i pokus powrotu do starych przyzwyczajeń.

Drugim jest model SEEDS, który porządkuje pięć filarów zdrowia mózgu. Są to relacje społeczne, aktywność fizyczna, edukacja rozumiana jako stałe uczenie się i podejmowanie wyzwań umysłowych, sposób odżywiania oraz sen. Każdemu z tych obszarów autor poświęca osobne omówienie: wyjaśnia, jak wpływa on na pracę układu nerwowego, nastrój, pamięć i odporność na stres, a następnie podpowiada, od jakich niewielkich zmian można zacząć.

Książka wprowadza też w zagadnienia psychoneuroimmunologii, dziedziny badającej powiązania między mózgiem, układem odpornościowym i samopoczuciem. Arden pokazuje, że lęk, obniżony nastrój czy przewlekłe napięcie mają wymiar zarówno psychologiczny, jak i biologiczny, a styl życia może te stany nasilać lub łagodzić. Z tego powodu zmiana nie jest w jego ujęciu wyłącznie kwestią motywacji i silnej woli. To proces biologiczny, który można świadomie wspierać regularnym, cierpliwym ćwiczeniem.

Poszczególne rozdziały łączą przystępnie podane wyniki badań z przykładami z gabinetu i wskazówkami do samodzielnego stosowania. Czytelnik znajdzie tu sposoby radzenia sobie ze stresem i zamartwianiem się, wzmacniania koncentracji i pamięci, poprawy jakości snu oraz budowania codziennych rytuałów sprzyjających dobremu samopoczuciu. Autor zwraca uwagę, że efekty zależą od systematyczności, a nie od jednorazowego zrywu.

Autor nie obiecuje szybkich rezultatów. Podkreśla, że stare nawyki są dla mózgu wygodne, więc początkowy dyskomfort przy wprowadzaniu zmian jest zjawiskiem naturalnym i przemijającym. Zachęca do małych kroków, obserwowania własnych reakcji i łączenia kilku obszarów naraz, ponieważ ruch, sen, dieta, nauka i kontakty z ludźmi wzajemnie się wzmacniają.

Poradnik jest przeznaczony dla osób, które chcą lepiej rozumieć działanie własnego mózgu i dbać o zdrowie w oparciu o wiedzę naukową. Może być także pomocą dla psychologów i terapeutów, którzy szukają interwencji i ćwiczeń do pracy z pacjentami. Publikacja ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje diagnozy ani leczenia.