Wykłady z historii filozofii starożytnej

Książka Juliusza Domańskiego to wykładowe ujęcie dziejów filozofii starożytnej, prowadzące czytelnika od pierwszych greckich myślicieli aż po schyłek antyku. Autor nie ogranicza się do kolejnego przeglądu nazwisk i doktryn, lecz stawia pytanie o to, czym właściwie była filozofia dla ludzi, którzy ją wówczas uprawiali, i jaki cel jej przypisywali.

Punktem wyjścia rozważań jest rozpowszechnione przekonanie, że wiedza teoretyczna jest bezinteresowna, a praktyczna podporządkowana korzyści lub działaniu. Domański pokazuje, że taki pogląd głosili nie tylko współcześni interpretatorzy antyku, ale także sami starożytni, przede wszystkim Arystoteles. Według tego ujęcia teoria ma swój cel w sobie, ponieważ jej celem jest prawda pozostająca w obrębie umysłu, podczas gdy wiedza praktyczna zmierza do dzieła znajdującego się poza umysłem. Właśnie ta samocelowość miała przesądzać o wyższości poznania teoretycznego, a hierarchia ta zachowała wpływ aż do naszych czasów.

Autor proponuje jednak spojrzenie, które przesuwa akcenty. Odwołując się do znanej tezy Marksa, że filozofowie dotąd jedynie poznawali świat, a należy go zmieniać, zauważa, że myślicielom starożytnym rzeczywiście nie zależało przede wszystkim na przekształcaniu rzeczywistości. Ich filozofia miała jednak zmieniać człowieka: pomagać mu znieść świat, pogodzić się z nim i dzięki temu osiągnąć szczęście, uważane za cel ludzkiego życia i samego filozofowania.

W kolejnych częściach wykładu omówiona zostaje filozofia presokratyków, działalność sofistów, postać Sokratesa i szkoły sokratyczne, a następnie myśl Platona i Arystotelesa. Dalej autor przedstawia szkoły epoki hellenistycznej, czyli sceptycyzm, stoicyzm i epikureizm, oraz neoplatonizm. Ostatni rozdział poświęcony jest relacjom między filozofią starożytną a chrześcijaństwem. Całość uzupełniają wybrane teksty źródłowe, bibliografia, słowniczek pojęć oraz indeks.