Wroniec

„Wroniec” Jacka Dukaja to utrzymana w konwencji mrocznej baśni opowieść o grudniowej nocy 1981 roku, czyli o wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce, widzianym oczami dziecka. Mały Adaś jest świadkiem, jak tytułowy Wroniec, ogromne czarne ptaszysko, porywa z domu jego rodzinę. Chłopiec wyrusza na poszukiwania i wędruje przez ośnieżone, pogrążone w ciemności miasto, które w jego wyobraźni zamienia się w krainę złego snu.

Na swojej drodze Adaś spotyka fantastyczne figury wyrosłe z realiów PRL-u: Szpiclów, Milicjantów, Opozycjonistów, Członków, a także ożywione Czołgi i oddziały ZOMO. Elementy historycznej rzeczywistości zostają tu przetworzone przez dziecięcą logikę i język, podobnie jak w klasycznych opowieściach o wędrówce dziecka przez świat rządzący się niezrozumiałymi regułami. Skojarzenie z „Alicją w Krainie Czarów” jest zamierzone, choć nastrój książki jest znacznie ciemniejszy.

Istotną warstwę utworu stanowi język: rymowanki, wyliczanki, neologizmy i gry słowne, które naśladują dziecięce oswajanie strachu i jednocześnie parodiują propagandową nowomowę epoki. Dukaj łączy w ten sposób baśń, groteskę i fantastykę z opowieścią o pamięci pokolenia, które stan wojenny przeżyło jako dzieci, oraz o tym, jak historię można opowiedzieć tym, którzy jej nie pamiętają.

Integralną częścią książki są barwne ilustracje Jakuba Jabłońskiego, które współtworzą jej oniryczny, niepokojący klimat i sprawiają, że tekst i obraz czyta się łącznie. Utwór ukazał się po raz pierwszy w 2009 roku; niniejsza pozycja to jego wznowienie w twardej oprawie. Choć forma nawiązuje do bajki, książka jest adresowana przede wszystkim do dorosłych i starszych czytelników zainteresowanych literackim ujęciem najnowszej historii Polski.