Wielki Terror w sowieckiej Gruzji 1937–1938. Represje wobec Polaków

Wielki Terror w sowieckiej Gruzji 1937–1938. Represje wobec Polaków to publikacja źródłowa przygotowana wspólnie przez Instytut Pamięci Narodowej i Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Gruzji. Tom udostępnia dokumenty ukazujące działania sowieckiego aparatu bezpieczeństwa wobec Polaków mieszkających w Gruzińskiej Socjalistycznej Republice Sowieckiej w okresie masowych represji lat 1937–1938.

Główną część zbioru stanowi 137 zachowanych protokołów tzw. Trójek oraz 5 protokołów Dwójek. Były to pozasądowe organy NKWD, które rozpatrywały sprawy w trybie administracyjnym i zatwierdzały kary, w tym wyroki śmierci. Dokumenty odnoszą się do represji prowadzonych w ramach operacji polskiej oraz operacji określanej jako kułacka. Zapisują decyzje wobec konkretnych osób, zarzuty formułowane przez funkcjonariuszy i mechanizm działania instytucji odpowiedzialnych za terror.

Materiały pozwalają prześledzić sposób kwalifikowania ludzi jako domniemanych szpiegów, przeciwników politycznych lub przedstawicieli grup uznanych przez władze za niebezpieczne. Pokazują również, jak pochodzenie narodowe mogło stać się podstawą podejrzeń i represji. Zestaw dokumentów stanowi źródło do badań nad losem polskiej społeczności w sowieckiej Gruzji, przebiegiem operacji narodowościowych NKWD oraz funkcjonowaniem aparatu represji w regionach Związku Sowieckiego.

Wstęp opracowali Marcin Majewski, Wachtang Luarsabiszwili, Omar Tuszuraszwili i Hiroaki Kuromiya. Wyboru dokumentów i redakcji naukowej dokonali Dali Alawerdaszwili, Eter Kukhalaszwili, Wachtang Luarsabiszwili, Stanisław Koller, Marcin Majewski oraz Omar Tuszuraszwili. Publikacja zawiera także wkładkę ilustracyjną i aparat pomocniczy pozwalający umieścić źródła w kontekście historycznym.

Książka jest pierwszym tomem serii Polacy w Gruzji – Gruzini w Polsce. Łączy historię polityczną ZSRS z badaniami nad relacjami polsko-gruzińskimi i pamięcią o ofiarach stalinowskich represji. Została wydana w Warszawie i Tbilisi w 2016 roku.