Twarze

„Twarze” to zbiór jedenastu opowiadań, których bohaterkami są kobiety postawione w sytuacjach granicznych. Każda z nich znajduje się w punkcie, w którym ból styka się z nadzieją, przeszłość z przyszłością, a bezradność z siłą, o jakiej istnieniu wcześniej nie wiedziały. Tytuł odsyła do myśli przewodniej tomu: za każdą twarzą kryje się historia niewidoczna dla otoczenia. Ktoś może sprawiać wrażenie osoby spokojnej, opanowanej i pogodzonej z losem, podczas gdy w rzeczywistości każdy kolejny krok kosztuje go ogromny wysiłek.

Poszczególne teksty przedstawiają różne próby. Cecylia dojrzewa do decyzji, by odejść od despotycznego męża. Olga ucieka z domu ogarniętego pożarem. Kasia wraca z prochami córki i zmaga się z bólem tak silnym, że niemal traci kontakt z rzeczywistością. W pozostałych opowiadaniach pojawiają się alkoholizm, zdrada, przemoc, samotność i strata, ale też miłość oraz akty prawdziwego heroizmu. Razem tworzą wieloosobowy, wielogłosowy portret kobiecego doświadczenia. Bohaterki różnią się wiekiem, sytuacją życiową i tym, co mają do stracenia, łączy je natomiast moment, w którym dotychczasowe życie przestaje być możliwe i trzeba podjąć decyzję, co dalej.

Małgorzata Pawlak nie upiększa opisywanych sytuacji i nie proponuje łatwych rozwiązań. W jej prozie nie ma nagłych olśnień, które w jednej chwili naprawiają czyjeś życie, ani wzruszeń wywoływanych za wszelką cenę. Autorka podchodzi natomiast blisko do swoich postaci i pokazuje ich wybory bez pochopnego osądzania. Nie odbiera bohaterkom prawa do słabości: pozwala im kochać, błądzić, upadać i walczyć o siebie. Dzięki temu widać, jak cienka bywa granica między upadkiem a ocaleniem.

Ważnym tematem zbioru jest odwaga rozumiana inaczej niż wielki, widowiskowy gest. W tych historiach przybiera ona często postać cichej decyzji: aby przetrwać następny dzień, upomnieć się o własne potrzeby i spróbować zacząć od nowa. Podobnie przedstawiona została nadzieja – nieoczywista, pozbawiona patosu, pojawiająca się tam, gdzie wszystko wydaje się skończone. Opowiadania pomagają nazwać emocje, które trudno wyrazić, i uświadamiają, że za pozornie zwyczajnym życiem może toczyć się niewidoczna dla innych walka.

Każdy tekst stanowi zamkniętą całość i osobny świat, z własną bohaterką, dramatem i punktem zwrotnym. Narracja jest intensywna i obrazowa, przez co poszczególne historie mają niemal filmowy charakter. Czytane po kolei, składają się na opowieść o kobietach uwikłanych w przemoc, zdradę, uzależnienie i żałobę, które mimo wszystko podejmują próbę odbudowania swojego życia. Autorka zachęca, aby patrzeć na nie bez oceniania i dostrzec człowieka kryjącego się za podejmowanymi przez niego decyzjami.

Książka nie jest lekturą lekką ani pocieszającą w prosty sposób. Jest przeznaczona dla czytelniczek i czytelników gotowych zatrzymać się przy cudzym cierpieniu, zainteresowanych współczesną prozą psychologiczną i obyczajową oraz historiami ludzi postawionych wobec doświadczeń, które wydają się nie do udźwignięcia. W losach bohaterek można rozpoznać kogoś bliskiego albo samego siebie, a po lekturze inaczej spojrzeć na osoby mijane na co dzień. Tom może również posłużyć jako punkt wyjścia do rozmowy o przemocy domowej, uzależnieniu i przeżywaniu żałoby.