Trzy żywioły

„Trzy żywioły” to zbiór przyrodniczych gawęd Simony Kossak, uporządkowanych według trzech środowisk życia: ziemi, wody i powietrza. Autorka traktuje je jako odrębne światy, które jednocześnie stale się przenikają i bez których życie nie mogłoby istnieć. W każdej części przedstawia zwierzęta związane z danym żywiołem, zarówno gatunki powszechnie znane, jak i takie, o których przeciętny czytelnik wie niewiele.

Wśród bohaterów książki znajdują się ptaki spotykane na co dzień lub w polskim krajobrazie, takie jak wróble, wilgi, jerzyki i zimorodki, a także jaskółki. Kossak pokazuje, że nawet one mają zwyczaje zdolne zaskoczyć obserwatora. W części poświęconej wodzie opowiada o rybach, między innymi o karpiu i szczupaku, oraz o wydrze i ośmiornicy, wyjaśniając, czym te zwierzęta się wyróżniają. Osobne miejsce zajmuje bóbr i jego sposób budowania.

Autorka omawia również duże ssaki leśne i stosunek, jaki ludzie do nich żywią. Zastanawia się, skąd bierze się lęk przed wilkiem, dlaczego żubry budzą podziw, a jelenie zachwyt. Rozważa, na ile groźny jest niedźwiedź i czy mrówka może okazać się od niego groźniejsza. Książka zestawia w ten sposób wielkie i małe stworzenia, pokazując ich zachowania, przystosowania i miejsce w przyrodzie.

Gawędy są pisane językiem prostym i zrozumiałym, z dużą dawką humoru, a jednocześnie opierają się na rozległej wiedzy biologicznej autorki. Wyrażają jej osobisty stosunek do przyrody i zaangażowanie w jej ochronę. Ważnym tłem tych opowieści jest doświadczenie naocznego świadka: Simona Kossak przez wiele lat mieszkała w samym środku pierwotnego lasu i codziennie obserwowała życie jego mieszkańców z bliska.

Simona Kossak (1943–2007) była biolożką, leśniczką, profesorką nauk leśnych i popularyzatorką wiedzy przyrodniczej. Pochodziła z artystycznej rodziny Kossaków – była prawnuczką Juliusza i wnuczką Wojciecha Kossaka. Ukończyła biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, a tytuł profesora uzyskała w 2000 roku. Przez ponad trzydzieści lat mieszkała w leśniczówce Dziedzinka w Puszczy Białowieskiej, której ochronie poświęciła wiele działań. Pracowała w białowieskim Zakładzie Badania Ssaków Polskiej Akademii Nauk, a następnie w Zakładzie Lasów Naturalnych Instytutu Badawczego Leśnictwa, którym od 2003 roku kierowała.

Była pomysłodawczynią urządzenia ostrzegającego dzikie zwierzęta przed nadjeżdżającym pociągiem. Jej dorobek obejmuje kilkaset prac naukowych, dokumentacji badawczych, artykułów popularnonaukowych i filmów przyrodniczych. Wcześniej ukazały się jej książki „Saga Puszczy Białowieskiej”, „O ziołach i zwierzętach” oraz „Serce i pazur”, a „Trzy żywioły” kontynuują ten nurt opowieści o przyrodzie.