Tkacze

„Tkacze” to pięcioaktowy dramat Gerharta Hauptmanna, poświęcony powstaniu śląskich tkaczy z 1844 roku, które wybuchło w rejonie Gór Sowich. Utwór ukazał się w 1892 roku najpierw w wersji pisanej śląską odmianą dialektu niemieckiego pod tytułem „De Waber”, a następnie w przekładzie na literacki język niemiecki jako „Die Weber”. Sztuka uchodzi za jeden z najważniejszych przykładów dramatu naturalistycznego.

Akcja rozpoczyna się w ekspedycji fabryki barchanu należącej do Dreissigera, gdzie tkacze pracujący chałupniczo oddają swoje wyroby. Ekspedient Pfeifer zaniża zapłatę, jeden z robotników, zwany czerwonym Bäckerem, głośno protestuje, a wycieńczony chłopiec mdleje z głodu. Fabrykant zapowiada przyjęcie dwustu nowych pracowników, w rzeczywistości jednak obniża stawki za wykonaną pracę.

Kolejne odsłony prowadzą do chaty rodziny Baumertów, w której stary Baumert zabił własnego psa, by mieć co jeść. Rezerwista Moritz Jäger, który wrócił z wojska, podburza tkaczy do wystąpienia przeciw wyzyskowi. W karczmie Welzla podróżny i stolarz Wiegand rozmawiają o narastającym niepokoju, a żandarm Kutsche ustępuje przed śpiewającymi robotnikami. W willi Dreissigera guwerner Weinhold upomina się o sprawiedliwość społeczną i zostaje odprawiony, zatrzymany Jäger zostaje uwolniony przez tkaczy, a zbuntowani robotnicy pustoszą dom fabrykanta.

Ostatni akt przenosi akcję do sąsiedniej wsi, do domu pobożnego starego tkacza Hilsego, który nie chce przyłączyć się do rewolty, oraz pokazuje zróżnicowane postawy robotników wobec buntu i jego skutki. Dramat nie ma jednego głównego bohatera – jego zbiorową postacią są ubodzy tkacze.

Ze względu na wymowę utworu berlińska policja zakazała jego wystawiania, a zakaz uchylił dopiero pruski sąd administracyjny w 1893 roku. Prapremiera odbyła się w tym samym roku w zamkniętym przedstawieniu dla członków stowarzyszenia Freie Bühne, a pierwsze publiczne przedstawienie dał w 1894 roku Deutsches Theater w Berlinie. Sztuka zainspirowała Käthe Kollwitz do stworzenia cyklu grafik „Bunt tkaczy”, a pierwszy polski przekład dramatu ukazał się w 1898 roku w Londynie.