Teodora Wyspiańska. Chłopka od artysty

Wyspiański traktował ją jak królową. Dla reszty świata na zawsze pozostała tylko przelotnym kaprysem. Chłopką od artysty.

Miasto zawsze traktowało ją jak intruza. Nigdy nie zaakceptowano jej jako żony wielkiego artysty i matki jego dzieci. Nie dostrzegano, ile zaradności wymagały prowadzenie domu i opieka nad mężem chorym na syfilis. Łatwiej było widzieć w niej problem, ciężar i utrapienie dla sławnego Wyspiańskiego, choć odważyła się być charakterną kobietą z krwi i kości. I tego też nie wybaczono jej nigdy. A po śmierci artysty niemal od razu zaczęto walczyć o odebranie jej dzieci. Nie było drugiej kobiety, która tak jednoznacznie obnażyła obłudę elit Młodej Polski.

Kim naprawdę była Teodora Wyspiańska? Muzą zakochanego w niej męża-artysty czy zabawką znudzonego inteligenta?

---

Nareszcie! Teodora Wyspiańska, żona czwartego wieszcza, doczekała się świetnej biografii, która przywraca jej sprawiedliwość. Anna Piątkowska podąża za pytaniami, plotkami i domysłami, których setki narosły wokół tej jednej z najbardziej zdemonizowanych polskich chłopek. Dziennikarski warsztat, dociekliwość, czułe i wrażliwe oko autorki sprawiły, że dostaliśmy niezwykle ciekawą i ważną lekturę.

Joanna Kuciel-Frydryszak

Idę przez Cmentarz Rakowicki. Przystaję przy grobach. Czytam: „Żona profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego”, „Małżonka Radcy Magistratu”, „Wdowa po Doktorze Medycyny”… Kobiety nieistotne, których poczciwy żywot sankcjonuje jedynie profesja męża. Nagrobek Teodory Wyspiańskiej wieńczy podobna sentencja – „Żona Artysty”. Dobrze, że nikt nie dopisał: „straszna baba”, „ordynarna dziewucha” – jak o niej mawiano na Plantach... Anna Piątkowska nie wybiela Teodory, ale stara się zrozumieć jej osobność, która mogła drażnić duszny, zapyziały Kraków. Po lekturze tej wciągającej książki trudno ją będzie nazywać tylko „chłopką od artysty”.

Magda Huzarska-Szumiec

Autorka nie ocenia, lecz szuka prawdy. Wypytuje ekspertów, przegląda archiwa, studiuje literaturę. Jej opowieść o Teodorze Wyspiańskiej jest nie tylko zajmującą biografią żony czwartego wieszcza i pasjonującą książką historyczną. To przede wszystkim opowieść o mieszczańskiej mentalności, która kładzie się cieniem na losie głównych bohaterów, ale też – a może przede wszystkim – następnych pokoleń.

Monika Szubrycht

Styl autorki pełen jest dyskretnej elegancji, eklektycznych nawarstwień, urzeka ulotnością metafory, daje pastelowe ciepło i ujawnia sympatię do bohaterów. Wszystko w narracji nasuwa przekonanie, że Teodora jest jak ta podwalina, początek i koniec artysty, składającego się wszak z tylu wymiarów. Książka to krakowska na wskroś, pachnąca jego zaułkami, pulsująca rytmem niespiesznej codzienności. To też opowieść o mieście widzianym z poziomu bruku i schodów dla służby, oczami chłopskiej, zwykłej-niezwykłej kobiety, której śladów życia trzeba z pietyzmem szukać w niedogorzałych ogarkach czasu minionego.

dr hab. Mateusz Wyżga, prof. UKEN

---

Anna Piątkowska- dziennikarka pisząca o krakowskiej kulturze. Publikuje w „Gazecie Krakowskiej” i „Dzienniku Polskim”, wcześniej była związana z Interią i portalem Styl.pl. Pisze przede wszystkim o teatrze i literaturze, przeprowadza rozmowy z twórcami, recenzuje spektakle i przygotowuje reportaże. Jest autorką książki o Krakowie i Zakopanem Wisławy Szymborskiej („Pluszowe małpy, loteryjki i poetka w szufladzie”), współautorką zbioru rozmów z polskimi Sprawiedliwymi wśród Narodów Świata („Ostatni Sprawiedliwi”), a także scenariusza teatru faktu („Moje dziecko jest jak pingwin”). Krakowianka z wyboru.